ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΧΡ. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΣ. Οι Χασιωτες κλεφταρματολοίΝἀσιος και Γιαννούλας Μάνδαλος. Με βάση πρωτογενείς πηγές
Έκδοση του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. και των Εκδόσεων Κ. & Μ. Σταμούλη. Θεσσαλονίκη 2021, σελ. 102.
Μια ακόμη ουσιαστική συμμετοχή στον εορτασμό των 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821 επιχειρούν από κοινού ο Φιλολογικός, Ιστορικός, Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων και οι Εκδόσεις Κ. & Μ. Σταμούλη (Θεσσαλονίκη) με την έκδοση ενός νέου ιστορικού βιβλίου. Πρόκειται για το υπ’ αρ. 21 της σειράς αυτοτελών βιβλίων «Κείμενα και Μελέτες» του Φ.Ι.ΛΟ.Σ., που εμπεριέχει την ιστορική μελέτη του Χασιώτη (από την Οξύνεια) διδάκτορα της γερμανικής φιλολογίας και ιστορικού ερευνητή Ευθυμίου Χρ. Παπαχρήστου με τίτλο «Οι Χασιώτες κλεφταρματολοί Νάσιος και Γιαννούλας Μάνδαλος με βάση πρωτογενείς πηγές». Το ιδιαιτέρου ενδιαφέροντος αυτό βιβλίο αποτελείται από 102 σελίδες σχήματος 24Χ17 εκ. και είναι ο καρπός πολύχρονης έρευνας και μελέτης.
Στην σύντομη Εισαγωγή του ο Συγγραφέα (σελ. 15) εκθέτει τον στόχο του συγκεκριμένου πονήματος και αναφέρεται στην ιδιαίτερη αξία της συλλογής πρωτογενών πηγών.
Το κυρίως βιβλίο διαιρείται σε τρείς (3) ενότητες. Στην πρώτη (σελ. 17-18) γίνεται λόγος για τους Χασιώτες (από την Μερίτσα/Οξύνεια) κλεφταρματολούς Μανδαλαίους, όπως αυτοί μνημονεύονται στα κλέφτικα δημοτικά τραγούδια.
Η δεύτερη ενότητα (σελ. 19-31) είναι αφιερωμένη στον Νάσιο (Αθανάσιο) Μάνδαλο. Ο αναγνώστης παρακολουθεί την ζωή του ήρωα από την γέννησή του έως τον θάνατό του (1745-1855, 110 χρονών!). Η καταγωγή του και το αρματολίκι στο οποίο διαδέχτηκε τον πατέρα του αποτελούν βασικά σημεία της πρώτης ενότητας. Ακολουθεί η μύησή του στην Φιλική Εταιρεία, οι πολυετείς αγώνες του εναντίον των Οθωμανών, η συμμετοχή του στην Επανάσταση του 1821, τόσο στην Πίνδο όσο και στη νότια Ελλάδα, η εμπλοκή του στις εμφύλιες διαμάχες στα αρματολίκια των Χασίων, καθώς και η δίωξή του από τους Οθωμανούς και η δήμευση της περιουσίας του. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην δράση του μετά το 1828 και στην συμμετοχή του στην Επανάσταση του 1854.
Στην τρίτη ενότητα (σελ. 32-39) εξιστορούνται η ζωή και η δράση του Γιαννούλα Μάνδαλου, γιου του Νάσιου, ήτοι η συμμετοχή του στην Επανάσταση του Ασπροποτάμου, η αναγνώριση των υπηρεσιών του προς την Πατρίδα διά της απονομής του «Αργυρού Αριστείου». Στην συνέχεια παρουσιάζονται και άλλα μέλη της οικογένειας των Μανδαλαίων, πάντα βάσει των πληροφοριών που παρέχουν οι πηγές. Η τρίτη ενότητα κλείνει με έναν σύντομο επίλογο (σελ. 39-41), όπου ο ερευνητής αισθητοποιεί την παρουσία των Μανδαλαίων στην σύγχρονη Καλαμπάκα.
Το βιβλίο ολοκληρώνεται με ένα εκτενές Παράρτημα (σελ. 43-94), στο οποίο παρατίθενται οι πρωτογενείς πηγές τις οποίες εντόπισε και μελέτησε ο συγγραφέας για την συγγραφή του πονήματός του: εφημερίδες της εποχής, επιστολές, κυβερνητικά και βασιλικά έγγραφα, αιτήσεις και δημοτικά τραγούδια.
Στο τέλος (σελ. 95-96) καταχωρίζεται η βιβλιογραφία (πηγές και βοηθήματα), καθώς και Ευρετήριο Ονομάτων (σελ. 97-100).
Το βιβλίο ενδιαμέσως εμπλουτίζεται με φωτογραφικό υλικό εθνικών αγωνιστών και των εγγράφων-πηγών, καθώς και με ένα εξαιρετικό σκίτσο του Νάσιου Μάνταλου που φιλοτέχνησε ειδικά για το εν λόγω βιβλίο ο Καλαμπακιώτης καλλιτέχνης ζωγράφος Κώστας Αδάμος.
Ο Ευθύμιος Παπαχρήστος με το βιβλίο του αυτό αποτίει φόρο τιμής σε μια ηρωική οικογένεια της γενέθλιας γης του (της Μερίτσας/Οξύνειας Καλαμπάκας), που πρόσφερε πολλά στον αγώνα της ανεξαρτησίας από τον Οθωμανό κατακτητή και είναι ευτυχής συγκυρία που συμπίπτει η έκδοσή του με τον εορτασμό των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση.
Κυκλοφόρησε ο 40ός τόμος (2020) του ετησίου περιοδικού επιστημονικού συγγράμματος «ΤΡΙΚΑΛΙΝΑ», το οποίο εκδίδει ανελλιπώς κάθε χρόνο από το 1981 ο Φιλολογικός, Ιστορικός, Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων και διατίθεται από τα βιβλιοπωλεία.
– «Ευθύμιος Οικονομίδης – Αλέξανδρος Δούκας: δύο περιπτώσεις τοπικού μεγαλοϊδεατισμού στον επαρχιωτικό τύπο κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα» (σελ. 109-118).
Ο τόμος περιλαμβάνει ακόμη: «Νέα Βιβλία» (σελ. 295-297), «Βιβλιοκρισίες» (σελ. 298-313), «Σχόλια» (σελ. 314-324), «Οδηγίες προς τους Συνεργάτες» (σελ. 325-326) και τις «Δραστηριότητες του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Τρικάλων» (σελ. 327).
Στη σειρά “Κείμενα και Μελέτες”, αρ. 9, του εκδοτικού οίκου Κ. & Μ. Σταμούλη / Ιω. Αρχ. Χαρπαντίδη (Θεσσαλονίκη) και του Φιλολογικού – Ιστορικού – Λογοτεχνικού Συνδέσμου (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων εκδόθηκε προσφάτως το βιβλίο του Τρικαλινού φιλολόγου – ιστορικού Θεοδώρου Νημά με τίτλο: «Η Εκπαίδευση στη Θεσσαλία κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Συμβολή στη μελέτη του Θεσσαλικού Διαφωτισμού», σελίδες 479. Πρόκειται για εμπλουτισμένη με σημαντικές προσθήκες και βελτιώσεις επανέκδοση (1η έκδοση, 1995) της εξαντλημένης εδώ και είκοσι χρόνια διδακτορικής διατριβής του συγγραφέα, η οποία είχε εγκριθεί με “άριστα” από το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Το εν λόγω βιβλίο αναφέρεται στην ελληνική εκπαίδευση (σχολεία, δάσκαλοι, βιβλία κ.ά.) της Θεσσαλίας κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και έχει γραφεί με βάση, κυρίως, πρωτογενές υλικό (ανέκδοτοι κώδικες μοναστηριών και άλλα έγγραφα), αλλά και με αξιοποίηση των σχετικών δημοσιευμάτων για όσα αφορούν, κυρίως, στην Ανατολική Θεσσαλία.
Το Σάββατο 28 Δεκεμβρίου 2019 σε ειδική εκδήλωση ο Φ.Ι.ΛΟ.Σ. θα απονείμει
το «Αριστείο Φιλολογίας» 2019
Το Σάββατο 28 Δεκεμβρίου 2019 και ώρα 11.30 π.μ., στην αίθουσα της «Βιβλιοθήκης Παναγιώτη και Μαρίας Χατζηγάκη – Φ.Ι.ΛΟ.Σ.» (Πλατεία Ρήγα Φεραίου), ο Φιλολογικός, Ιστορικός, Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων θα απονείμει το Αριστείο Φιλολογίας στην Παρασκευή Πατραμάνη του Βασιλείου και της Ευαγγελίας, απόφοιτο του 5ου Γενικού Λυκείου Τρικάλων, η οποία εισήχθη σε τμήμα Φιλολογίας με την υψηλότερη βαθμολογία από όλους τους αποφοίτους Λυκείων του Ν. Τρικάλων. Συγκεκριμένα η Παρασκευή Πατραμάνη εισήχθη στο Τμήμα Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με 18.702 μόρια.
Το Αριστείο Φιλολογίας «Χρίστος Θεοδωρίδης», το οποίο θα απονεμηθεί στην Παρασκευή Πατραμάνη, περιλαμβάνει ειδικό δίπλωμα τιμής και χρηματικό βραβείο, που είναι προσφορά της κ. Νίκης Παπατριανταφύλλου-Θεοδωρίδη, ομ. καθηγήτριας του Αριστ. Παν/μίου Θεσ/νίκης, εις μνήμην του αειμνήστου συζύγου της Χρίστου Θεοδωρίδη, κλασικού φιλολόγου – καθηγητή του Α.Π.Θ. Επίσης θα της δοθούν δωρεάν και όλοι οι διαθέσιμοι τόμοι του επιστημονικού περιοδικού «Τρικαλινά» (πάνω από 20 τόμοι) και άλλες εκδόσεις του Φ.Ι.ΛΟ.Σ.
Σε τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας κανένας δεν εισήχθη με βαθμό άνω του 18. Ως εκ τούτου δεν θα απονεμηθεί φέτος Αριστείο Ιστορίας και έπαινοι.
Εκδόθηκε ο 39ος τόμος (2019), σελ. 224
του επιστημονικού περιοδικού «ΤΡΙΚΑΛΙΝΑ»
Περιέχει 11 αξιόλογες δημοσιεύσεις για την περιοχή Τρικάλων
—————————–
Εκδόθηκε και διατίθεται από τα βιβλιοπωλεία ο 39ος τόμος (2019) του επιστημονικού περιοδικού «ΤΡΙΚΑΛΙΝΑ», το οποίο εκδίδειανελλιπώς από το 1981 ο Φιλολογικός, Ιστορικός, Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων. Ο εν λόγω τόμος αποτελείται από 224 σελίδες και περιλαμβάνει 8 ενδιαφέρουσες, πρωτότυπες επιστημονικές μελέτες, 3 λογοτεχνικές συνεργασίες (ποιήματα και πεζά), και άλλες δημοσιεύσεις για την περιοχή Τρικάλων.
Αναλυτικά τα περιεχόμενα του τόμου έχουν ως εξής: Συνέχεια →
Την Πέμπτη 14 Μαρτίου 2019, και ώρα 7 μ.μ., στην αίθουσα εκδηλώσεων του Μουσείου Τσιτσάνη (Κτίριο Παλαιών Φυλακών) στα Τρίκαλα, θα γίνει η παρουσίαση των επιστημονικών περιοδικών «ΤΡΙΚΑΛΙΝΑ» τ. 38ος (2018), το οποίο εκδίδει ο Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Τρικάλων, και «ΘΕΣΣΑΛΙΚΑ ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ» τ. 8ος (2018), το οποίο εκδίδει η Φ.Ι.Α.Λ.Ε.Θ.
Την εκδήλωση συνδιοργανώνουν ο Φιλολογικός, Ιστορικός, Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων, η Φιλολογική, Ιστορική, Αρχαιολογική, Λαογραφική Εταιρεία Θεσσαλίας (Φ.Ι.Α.Λ.Ε.Θ) και το Μορφωτικό Ίδρυμα της Ενώσεως Συντακτών Θεσσαλίας, Στερεάς Ελλάδος και Εύβοιας.
Για τα «ΤΡΙΚΑΛΙΝΑ» θα μιλήσει ο κ. Δημήτρης Καραθάνος, συντονιστής εκπαιδευτικού έργου Περιφερειακής Δ/νσης Εκπαίδευσης Θεσσαλίας και για τα «ΘΕΣΣΑΛΙΚΑ ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ» η κ. Ελένη Τζαβέλλα, διευθύντρια του 2ου Δημοτικού Σχολείου Οιχαλίας. Την εκδήλωση θα συντονίσει ο κ. Δημήτρης Χορταργιάς, δημοσιογράφος – πρόεδρος της Ενώσεως Συντακτών Θεσσαλίας, Στερεάς Ελλάδος και Εύβοιας, καθώς και πρόεδρος του Μορφωτικού Ιδρύματος αυτής.
Η μετάφραση τρικαλινών ποιητών στα βουλγαρικά, η σχέση του Βασίλη Τσιτσάνη με τα ρωμαϊκά ερωτικά άσματα, ο εντοπισμός βαλκανισμών στο τρικαλινό ιδίωμα, η κατάληψη της Θεσσαλίας το 1917 από τους Γάλλους “Συμμάχους” (με πλούσιο φωτογραφικό υλικό), νεκρικά έθιμα της περιοχής, η πολιτιστική παρουσία τρικαλινών στην Κοζάνη στην μεταπολεμική περίοδο, η περιοχή του Ασπροποτάμου στο «Οδοιπορικό του ’43» του Γιάννη Μπεράτη, η διοικητική οργάνωση της περιοχής μας στα χρόνια του Αλή πασά, η εγκατάσταση προσφύγων στη Θεσσαλία στις αρχές του 20ού αι., θέματα εκκλησιαστικής ιστορίας, καθώς και θέματα αρχαιολογικού ενδιαφέροντος και συντήρησης έργων σε ναούς και μονές περιλαμβάνονται στον 38ο τόμο του περ. «ΤΡΙΚΑΛΙΝΑ» και αποτελούν ένα μέρος από τις εισηγήσεις στο 11ο Συμπόσιο Τρικαλινών Σπουδών (Νοέμ. 2017).
Μελέτες που αφορούν σε σημαίνοντα πρόσωπα της Θεσσαλίας της περιόδου της Τουρκοκρατίας αλλά και μετά, στοιχεία για την οθωμανική απογραφή του 1454/55 σε έντεκα χωριά στα ριζά των Χασίων (παραγωγή, φόροι, ονόματα κατοίκων κ.ά.), πώς οργανώθηκαν η Θεσσαλία και η Ήπειρος μετά την απελευθέρωσή τους (1881), παρουσίαση της “Βοτανικής” (1838) του Διονυσίου Πύρρου, θέματα που αφορούν στο Θεσσαλικό Γεωργικό Ταμείο και στον ρόλο του στην εγκατάσταση ακτημόνων, αλλά και σε εξαίρετες τοιχογραφίες καρδιτσιώτικου ναού (18ου αι.) δημοσιεύονται στον 8ο (2018) τόμο των «ΘΕΣΣΑΛΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΩΝ». Και στα δύο επιστημονικά αυτά περιοδικά υπάρχει μεγάλη ποικιλία θεμάτων και είναι βέβαιο ότι ο αναγνώστης θα βρει πολλά που θα του κεντρίσουν το ενδιαφέρον.
Ένα ακόμα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο για την περιοχή Τρικάλων εξέδωσε αυτές τις ημέρες ο Φιλολογικός, Ιστορικός, Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων, σε συνεργασία με τις Εκδόσεις Κ. & Μ. Σταμούλη (Θεσσαλονίκη), που είναι το υπ’ αρ. 19 της σειράς αυτοτελών βιβλίων «Κείμενα και Μελέτες». Πρόκειται για την μελέτη του Τρικαλινού φιλολόγου – ιστορικού Θεοδώρου Α. Νημά που τιτλοφορείται «Γλωσσάριο Πλατάνου (Βάνιας) Τρικάλων» και φέρει υπότιτλο «Συμβολή στην έρευνα και μελέτη της θεσσαλικής διαλέκτου». Το βιβλίο αυτό αποτελείται από 309 σελίδες σχήματος 24Χ17 εκ. και είναι ο καρπός πολύχρονης έρευνας και μελέτης.
Ειδικότερα το βιβλίο περιλαμβάνει: Πρόλογο του Δ.Σ. του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Τρικάλων (σελ. 11-12), Πρόλογο του ομότιμου καθηγητή Γλωσσολογίας του Παν/μίου Αθηνών κ. Θανάση Νάκα (σελ. 13-14), «Αντί Προλόγου» του Συγγραφέα (σελ.15-16), Συντομογραφίες όρων (σελ. 17-180. Ακολουθεί μία εισαγωγική ενότητα με τίτλο «Ο Πλάτανος (Βάνια). Σύντομα ιστορικά και αρχαιολογικά στοιχεία» (σελ. 19-26), και ακολουθεί εκτενής Εισαγωγή (σελ. 27-34), στην οποία παρουσιάζονται τα «Βασικά γραμματικά γνωρίσματα του ιδιώματος του Πλατάνου», που είναι φυσικά παρόμοια με τα ιδιώματα των γειτονικών χωριών αλλά και της ευρύτερης περιοχής.
Ακολουθεί το κύριο μέρος του βιβλίου με το Γλωσσάριο του Πλατάνου (σελ. 35-296). Σ’ αυτό περιλαμβάνονται περίπου 6.500 λέξεις, οι οποίες καταγράφονται με την τοπική τους προφορά, δίνεται η ερμηνεία και η ετυμολόγησή τους, ενώ παρατίθενται, όπου κρίνεται απαραίτητο, και παραδείγματα με τοπικές ιδιωματικές φράσεις.
ανάλιμα (επίρ.) = ανάποδα, από τον λαιμό. λέγεται 1) σε καταστάσεις που δεν ευχαριστιέται κάποιος το φαγητό του ή του κάθεται στον λαιμό λόγω κάποιου εμποδίου ή δυσαρέστου συμβάντος, 2) μτφ. όταν κάτι ευχάριστο καταλήγει σε δυσάρεστο. φρ. «μι βγήκι ανάλιμα» = δεν το ευχαριστήθηκα [επίθ. ανάλαιμος < αρχ. ανά + λαιμός].
γκρίμπα, η = καμπούρα [αρχ. γρυπός, σλ. grba = καμπούρα].
δέουντα, τα = χαιρετίσματα, χρειαζούμενα [αρχ. δέον < ρ. δει].
ζακόνι, το = έθιμο, συνήθεια. φρ. «κάθι χώρα κι ζακόνι, κάθι μαχαλάς κι τάξη» [σλ. zakon, αλβ. zakón].
κουμπές, ο = θόλος, τρούλος εκκλησίας ή τζαμιού [τ. kubbe].
κουμάσι, το = κατάλυμα χοίρων, χοιροστάσιο. μτφ. παλιάνθρωπος, μασκαράς· φρ. «καλό κουμάσι είνι κι αυτός» [τ. kumaş].
λουχνάρι, το = είδος σπυριού με πύον και πόνο, εξάνθημα με φλεγμονή, κοινώς καλόγερος [δουθνάρι < δοθιηνάριον < αρχ. δοθιήν = μικρό εξόγκωμα].
λυσσιακά, τα = μεγάλη μανία (θέληση) για κάτι. φρ. «έφαγι τα λυσσιακά τ’» (λέγεται γι’ αυτόν που προσπαθεί επίμονα να πετύχει τον σκοπό του) [αρχ. λύσσα].
μάνταλου, το = σύρτης ασφαλείας, ξύλο ή σίδερο που μπαίνει πίσω από την πόρτα για να την ασφαλίζει [ελνστ. μάνδαλος].
μιντούλι, το = μυελός οστών [μσν. μεδούλιον, υποκ. του λατ. medulla].
ντιρέκι, το = δοκάρι, στύλος. μτφ. ψηλός και άχαρος [τ. direk].
ξιτζανάου, αόρ. ξιτζάντσα = ξεφεύγω, αμελώ τα καθήκοντά μου, τεμπελιάζω.
πιδούκλι, το = πέδη, μικρό σχοινί με το οποίο δένουν τα μπροστινά πόδια των ζώων για να μην απομακρύνονται κατά την βοσκή [μσν. πέδικλον < λατ. pediculum].
ρουπώνου, αόρ. ρούπουσα = γεμίζω, χορταίνω, σφραγίζω, κλείνω τους πόρους [σλ. rupa = οπή, άνοιγμα].
τσιατί, το = σκελετός της στέγης με τα σανίδια πριν τοποθετηθούν τα κεραμίδια [τ. çati].
φλουμώνου, αόρ. φλόμουσα = ναρκώνω με φλόμο, καπνίζω, αναισθητοποιώ. μτφ. ζαλίζω με τα πολλά ψέματα που λέω. φρ. «μας φλόμουσι μι τα ψέματα» [μσν. < αρχ. φλόμος].
φρίξη, η = τρομάρα, λαχτάρα, φόβος. φρ. «πήρι φρίξη» = έφριξε, φοβήθηκε [αόρ. έφριξα του αρχ. ρ. φρίττω].
Το βιβλίο περιλαμβάνει και ένα χρήσιμο Παράρτημα (σελ. 297-306), το οποίο περιέχει τις ενότητες: 1)Τοπωνύμια Πλατάνου, 2) επώνυμα κατοίκων Πλατάνου, 3) Βαπτιστικά ονόματα κατοίκων Πλατάνου, 4) Ονόματα κατοίκων Βάνιας καταγεγραμμένα κατά την οθωμανική απογραφή του 1454/55. Τέλος (σελ. 307-310), παρατίθεται η πλούσια Βιβλιογραφία που χρησιμοποίησε ο Συγγραφέας.
Την επεξεργασία και σελιδοποίηση του κειμένου έκανε η Ιωάννα Κ. Κορδαλή, ενώ το εξώφυλλο φιλοτέχνησε η Ελευθερία Κεφαλοπούλου. Διατίθεται στα βιβλιοπωλεία.
Στον Πρόλογο του Δ.Σ. του Φ.Ι.ΛΟ.Σ., μεταξύ άλλων, σημειώνονται:
«Κάθε βιβλίο, που αποπειράται να ανιχνεύσει το γλωσσικό υπόβαθρο ενός λαού ή μιας περιοχής, δεν φιλοδοξεί μόνον να φωτίσει τις αθέατες διαδρομές της επικοινωνίας των ανθρώπων αλλά και να αποκαλύψει τα εσώτερα δώματα της σκέψης τους. Κι αυτό γιατί ο άνθρωπος δεν είναι τίποτα περισσότερο από τον τρόπο που σκέπτεται και από τις λέξεις που επινοεί για να εξωτερικεύει τις σκέψεις του διαμορφώνοντας έτσι τον επικοινωνιακό ιστό. Αυτός ο επικοινωνιακός ιστός με εργαλεία τις λέξεις δεν εξαντλείται στην απλή κοινοποίηση πληροφοριών αλλά συνιστά φορέα συναισθημάτων, αναγκών, αξιών, πεποιθήσεων και αναζητήσεων. Με τις λέξεις αντιπαλεύουμε τα άγχη μας, τις αγωνίες μας και δίνουμε μορφή στα ερωτήματά μας για τον κόσμο και την ζωή μας. […] Το παρόν πόνημα του φιλολόγου ερευνητή δρος Θεοδώρου Νημά αναζητά με επιμονή και διεισδυτικότητα τις υπόγειες διαδρομές της γλωσσικής ταυτότητας των κατοίκων του Πλατάνου στην πορεία του χρόνου. Σ’ αυτό καταχωρούνται περίπου 6.500 λέξεις κοινές αλλά και λέξεις σπάνιες ή ιδιωματικές με τις οποίες τα μέλη της τοπικής κοινωνίας επικοινωνούσαν (και επικοινωνούν ακόμα), αλλά και αλληλοαναγνωρίζονται ως διακριτή κοινότητα. […] Ο συγγραφέας του παρόντος […] αναδεικνύει με επιστημονική πληρότητα και γλωσσική επάρκεια την γλωσσική ιδιαιτερότητα και τον εκφραστικό πλούτο της ιδιαίτερης πατρίδας του. […]Το βιβλίο αυτό δεν χαρακτηρίζεται από στείρο γλωσσικό εγκυκλοπαιδισμό, δεν είναι ένα ακόμη λεξικό στα τόσα άλλα· είναι ένα εργαλείο χρήσιμο και χρηστικό για να κατανοήσουμε καλύτερα ανθρώπους και κοινωνίες που αγωνίστηκαν να διασώσουν την ψυχή τους και τις ιδιαιτερότητές τους μέσα από τις λέξεις που συνιστούν “το όχημα της σκέψης”».
Ο καθηγητής Θανάσης Νάκας, στο Προλογικό του σημείωμα, επισημαίνει:
«Το έργο του Θεόδωρου Νημά που σχετίζεται με την έρευνα και τη μελέτη θεμάτων ιστορίας, τοπικής ιστορίας, λαογραφίας, νεοελληνικής φιλολογίας και γλώσσας είναι ιδιαίτερα πλούσιο, πρωτότυπο και σημαντικό. Το παρόν βιβλίο αποτελεί μια σημαντική συμβολή στον τομέα της νεοελληνικής διαλεκτολογίας και, ειδικότερα, στην έρευνα και τη μελέτη των θεσσαλικών ιδιωμάτων.
Στο Γλωσσάριο Πλατάνου (Βάνιας) Τρικάλων γίνεται μια σφαιρική αποτύπωση του γλωσσικού ιδιώματος του γενέθλιου τόπου του συγγραφέα. Στην αρχή του βιβλίου, σε δύο εισαγωγικά σημειώματα, δίνονται «σύντομα ιστορικά και αρχαιολογικά στοιχεία» για το χωριό Πλάτανος (πρώην Βάνια), αφενός, και, αφετέρου, χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με τη φωνητική και τη γραμματική του ιδιώματος. Στην εξακρίβωση των στοιχείων της έρευνάς του, ο συγγραφέας στηρίχθηκε και σε μαρτυρίες συγχωριανών του, καθώς και σε γλωσσάρια άλλων θεσσαλικών χωριών, ενώ σε ό,τι αφορά την ετυμολογία συμβουλεύθηκε τα πλέον έγκυρα λεξικά (αναφέρονται στη Βιβλιογραφία). Με βάση και την προσωπική μου πολυετή εμπειρία σε θέματα καταγραφής και μελέτης των γεωγραφικών ποικιλιών της γλώσσας μας, ενθάρρυνα τον συγγραφέα να μην αποκλείσει από τη συλλογή του λέξεις που είναι γνωστές και από άλλα γλωσσικά ιδιώματα. Όχι μόνο αθησαύριστες έως τώρα λέξεις, αλλά και μία επιπλέον σημασία ή απόχρωση σημασίας γνωστής ήδη λέξης να διασώζεται στο ιδίωμα του Πλατάνου, το κέρδος για τη γλώσσα είναι μεγάλο. Όπως πολύ σωστά υπογραμμίζει στην εισαγωγή του και ο συγγραφέας: “Και μια ελληνική λέξη να χαθεί είναι κρίμα!».
Ο Συγγραφέας στον Πρόλογό του, σημειώνει:
«Η Θεσσαλική διάλεκτος, στην οποία συμπεριλαμβάνεται φυσικά και η διάλεκτος των Χασίων, όπου οριακά τοποθετείται και ο Πλάτανος (πρώην Βάνια), ανήκει στην Βόρεια ομάδα των γλωσσικών ιδιωμάτων. Κύρια χαρακτηριστικά της ομάδας αυτής, η οποία ομιλείται από τον Κορινθιακό κόλπο και βορειότερα (Ρούμελη, Θεσσαλία, Ήπειρος, Μακεδονία, Θράκη, Νησιά Βορείου Αιγαίου), είναι: α) η κώφωση, ήτοι η μεταβολή των άτονων ε (ε, αι) και ο (ο, ω) σε ι και ου αντιστοίχως, όπως π.χ. πιρίμινι αντί περίμενε, κιρί αντί κερί και άγουρους αντί άγορος, νικάου αντί νικάω, και β) η αποβολή ή ουρανοποίηση, ιδίως στη λήγουσα, των άτονων ι (η, ι, υ, οι, ει) και του ου, όπως π.χ. αγύρστουςαντί αγύριστος, αγιάζι αντί αγιάζι.
Στο παρόν Γλωσσάριο καταγράφονται και πολλές λέξεις, οι οποίες έχουν τουρκική, σλαβική, αλβανική ή ιταλική προέλευση, οι περισσότερες όμως έχουν αρχαία ελληνική ρίζα. Ο μεγάλος Θεσσαλός δάσκαλος Αχιλλέας Τζάρτζανος πίστευε ότι η συλλογή και καταγραφή των τουρκικών και άλλων ξενόγλωσσων λέξεων που διατηρήθηκαν ακόμα σε χρήση είναι απαραίτητη, διότι «μια τέτοια συλλογή και ερμηνεία των τουρκικών λέξεων θα διευκόλυνε πολύ τους μελετητάς της ιστορίας και της λαογραφίας της Πατρίδος μας».
Το νέο Διοικητικό Συμβούλιο του Φιλολογικού, Ιστορικού, Λογοτεχνικού Συνδέσμου (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων, το οποίο προήλθε από τις αρχαιρεσίες 23ης Ιανουαρίου 2019, συγκροτήθηκε σε σώμα ως εξής:
Φ.Ι.ΛΟ.Σ. ΤΡΙΚΑΛΩΝ 