Την προσεχή Πέμπτη 10 Οκτωβρίου στις 6.30 μ.μ.

Η παρουσίαση του νέου βιβλίου του Θεοδώρου Νημά

 «Η Οθωμανική Απογραφή του 1454/55 στο Σαντζάκι Τρικάλων»

Θεσσαλονίκη 2024, Εκδόσεις Κ. & Μ. Σταμούλη.

Την προσεχή Πέμπτη 10 Οκτωβρίου 2024 και ώρα  6.30 μ.μ. στην Αίθουσα Συνεδριάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου Τρικάλων (Δημαρχείο – Τρίκαλα), θα γίνει η παρουσίαση του νέου βιβλίου του κ. Θεοδώρου Νημά με τίτλο«Η Οθωμανική Απογραφή του 1454/55 στο Σαντζάκι Τρικάλων (Θεσσαλία – Πιερία – Ευρυτανία – Ναυπακτία – Δυτική Φωκίδα και άλλα όμορα)», Θεσσαλονίκη 2024, Εκδόσεις Κ. & Μ. Σταμούλη, σελ. 744.

Για το βιβλίο θα μιλήσουν η κ. Ευαγγελία Τσούβα, φιλόλογος, και ο κ. Δημήτριος Καραθάνος, σύμβουλος  εκπαίδευσης.Θα επακολουθήσει συζήτηση.

 Την παρουσίαση διοργανώνει ο Φιλολογικός, Ιστορικός, Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) σε συνεργασία με την Διεύθυνση Παιδείας, Πολιτισμού και Αθλητισμού του Δήμου Τρικκαίων.

Το υπό παρουσίαση βιβλίο αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εκδόσεις του Φιλολογικού, Ιστορικού, Λογοτεχνικού Συνδέσμου (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων και του Εκδοτικού Οίκου Κ. & Μ. Σταμούλη (Θεσσαλονίκη, τηλ. 2310-264748, 6946-461460).  Πρόκειται για το υπ’ αρ. 24 βιβλίο της σειράς «Κείμενα και Μελέτες» του Φ.Ι.ΛΟ.Σ., που περιλαμβάνει ένα από  τα σπουδαιότερα έργα του φιλολόγου και διδάκτορα ιστορίας της Εκπαιδεύσεως Θεοδώρου Α. Νημά με τίτλο «Η οθωμανική απογραφή του 1454/55 στο Σαντζάκι Τρικάλων (Θεσσαλία – Πιερία – Ευρυτανία – Ναυπακτία – Δυτ. Φωκίδα και άλλα όμορα)» και με υπότιτλο «Ονόματα κατοίκων, κτηνοτροφία, γεωργική παραγωγή, φόροι κ.ά.». Το ογκώδες αυτό βιβλίο των 744 σελίδων σχήματος 24Χ17 εκ., που είναι ο καρπός πολύχρονης κοπιαστικής μεταφραστικής εργασίας και μελέτης, πραγματεύεται την οθωμανική απογραφή του 1454/55 στο Σαντζάκι Τρικάλων, το οποίο τότε περιλάμβανε μία πολύ μεγάλη έκταση, ήτοι ολόκληρη τη Θεσσαλία, την Πιερία και άλλα χωριά της Δυτ. Μακεδονίας έως τον Αλιάκμονα προς Βορράν, το Μέτσοβο και τα υπαγόμενα σ’ αυτό χωριά της Ηπείρου, την Ευρυτανία, τη Ναυπακτία και μερικά χωριά της Δυτικής Φωκίδας.

Η απογραφή αυτή είναι καταχωρημένη με την παλιά τουρκική γραφή (αραβική) στο Κατάστιχο αρ. 859, που φυλάσσεται στην Άγκυρα και έχει εκδοθεί φωτομηχανικά αλλά και μεταγραμμένο στη νέα τουρκική γραφή, χωρίς τα ονόματα των Χριστιανών κατοίκων που υπάρχουν σ’ αυτό, από τους Melek Delilbaşi και Muzaffer Arikan το 2001.

Ειδικότερα στην αρχή του βιβλίου παρατίθενται: Πρόλογος του Διοικητικού Συμβουλίου του Φ.Ι.ΛΟ.Σ (σελ. 11-12), Πρόλογος του Συγγραφέα (σελ. 13-16), Πίνακας με την βασική ορολογία που θα συναντήσει ο αναγνώστης στο βιβλίο (σελ. 17-20), μία εκτενής Εισαγωγή του Οθωμανολόγου και διδάκτορα χωροταξίας και πολεοδομίας Γρηγόρη Στουρνάρα με τίτλο «Η Οθωμανική Απογραφή του 1454/55 στο Σαντζάκι Τρικάλων» (σελ. 21-31)

Το κύριο σώμα του βιβλίου αποτελείται από τρία βασικά μέρη:

1) Την Εισαγωγή (σελ. 33-53) στην οποία δίνονται οι απαραίτητες πληροφορίες για την κατάκτηση της Ελλάδος και ιδιαίτερα της Θεσσαλίας κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, εξετάζονται δηλαδή οι διοικητικές διαιρέσεις, η δημιουργία και η οργάνωση του Σαντζακίου Τρικάλων, ο θεσμός των αρματολικιών, το ιδιοκτησιακό καθεστώς, η ζωή των κατοίκων, η σύντομη ιστορία της πόλης των Τρικάλων, οι απογραφές του πληθυσμού, οι οθωμανικές απογραφές και ιδιαίτερα η απογραφή του 1454/55, η οποία θεωρείται ως η σημαντικότερη από όλες, διότι είναι συστηματική και η πρώτη που μας δίνει πολύ χρήσιμα δημογραφικά και οικονομικά στοιχεία για το Σαντζάκι των Τρικάλων, το οποίο περιλάμβανε μία πολύ μεγάλη έκταση της κεντρικής Ελλάδος.

Η δημοσίευση του Καταστίχου, έστω και στα τουρκικά, απέβη πολύτιμη στην μελέτη της περιόδου των πρώτων χρόνων της Τουρκοκρατίας, διότι δίνει την ευκαιρία στους Έλληνες ιστορικούς και ερευνητές να μεταφράσουν και να δημοσιεύσουν διάφορα αποσπάσματά του με αποτέλεσμα να γίνουν γνωστά αρκετά ιστορικά στοιχεία για τους οικισμούς της Θεσσαλίας της περιόδου αυτής, όπως αρχαιότερη μαρτυρία ύπαρξης οικισμών, ονόματα κατοίκων, εκτρεφόμενα ζώα, παραγόμενα αγροτικά προϊόντα κ.ά. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι έχουν καταγραφεί ακόμα και μικροί ή ακατοίκητοι οικισμοί ευρισκόμενοι στα πιο δυσπρόσιτα μέρη της Πίνδου, όπως οι περιοχές του Ασπροποτάμου, των Αγράφων και των Κραβάρων.

2) Στο Πρώτο Μέρος του βιβλίου (σελ. 55-278) παρατίθεται μεταφρασμένο ολόκληρο το Κατάστιχο με όλα τα στοιχεία, εκτός των ονομάτων των αρχηγών οικογενειών, με εξαίρεση ορισμένα χωριά αντιπροσωπευτικά της κάθε περιοχής του Σαντζακίου. Παρατίθενται δηλαδή, με τη σειρά που είναι γραμμένα στο Κατάστιχο, κατά τιμάριο με τα περιλαμβανόμενα σ’  αυτό χωριά/οικισμούς (τα ονόματά τους, στα ελληνικά και τουρκικά, με παράλληλη ταύτισή τους με τα σημερινά, εκτός ορισμένων που έχουν διαλυθεί προ αιώνων και αυτή δεν κατέστη δυνατή). Περιλαμβάνονται επίσης τα εκτρεφόμενα ζώα (πρόβατα, χοίροι), οι κυψέλες μελισσών, τα παραγόμενα αγροτικά προϊόντα (π.χ. σιτάρι, κριθάρι, λινάρι, αμπέλια με μούστος κ.ά.), κάποιοι ειδικοί φόροι, το σύνολο των φορολογουμένων κατοίκων κατά κατηγορίες (πλήρη νοικοκυριά/εστίες, χήρες, άγαμοι) και το συνολικό ποσόν της φοροπροσόδου/φόρου που υποχρεωνόταν να καταβάλλει το κάθε χωριό/οικισμός.

3) Στο Δεύτερο Μέρος (σελ. 279-671) εξετάζονται, ταξινομημένα σε δώδεκα γεωγραφικές ενότητες, αναλυτικά όλα τα χωριά/οικισμοί του Ν. Τρικάλων με καταγραφή όλων των αναφερομένων στοιχείων στο Κατάστιχο γι’ αυτά, ήτοι όλα τα ονόματα των φορολογουμένων αρχηγών οικογενειών, τα εκτρεφόμενα και φορολογούμενα ζώα και γεωργικά προϊόντα, καθώς και τα έσοδα από άλλες πηγές. Γίνεται δηλαδή επεξεργασία και αναλυτική μελέτη όλων των στοιχείων του Καταστίχου. Παρατίθενται επίσης σε κάθε ενότητα τέσσερις πίνακες με τα αριθμητικά δεδομένα όλων των χωριών/οικισμών της κάθε ενότητας: α) ο αριθμός των φορολογουμένων κατά οικισμό, β) τα ποσά των φόρων από πρόβατα, χοίρους και μελίσσια, γ) τα ποσά φόρων από όλα τα παραγόμενα και φορολογούμενα γεωργικά προϊόντα, και δ) κατάσταση με το συνολικό ποσό φόρων κατά χωριό/οικισμό και είδος.

Στο Παράρτημα (σελ. 673–677)παρατίθενται δύο Πίνακες, ένας με τις πόλεις και τα χωριά που είχαν τον μεγαλύτερο φορολογούμενο πληθυσμό (άνω των 100 αρχηγών οικογενειών) και άλλος ένας με τις πόλεις και τα χωριά που πλήρωναν τον μεγαλύτερο φόρο (άνω των 5.000 άσπρων).

Στο τέλος παρατίθενται Περιλήψεις (σελ. 679-688) στα ελληνικά, στα τουρκικά, στα αγγλικά, στα γερμανικά και στα γαλλικά, η Βιβλιογραφία (σελ. 689-690), καθώς και αναλυτικά Ευρετήρια: 1) των πόλεων, χωριών και οικισμών με βάση τις σελίδες του Οθωμανικού Καταστίχου (σελ. 691-710), 2) των Τιμαρίων και Τιμαριούχων (σελ. 710-716), καθώς και  Γενικό Ευρετήριο Ονομάτων (Προσώπων και Πόλεων, Χωριών και Οικισμών) με βάση τις σελίδες του βιβλίου (σελ. 717-743).

Ενδιαμέσως παρεμβάλλονται χάρτες και εικόνες ενδεικτικών σελίδων του Οθωμανικού Καταστίχου.

Η οθωμανική απογραφή του 1454/55 στο Σαντζάκι Τρικάλων (Θεσσαλία – Πιερία – Ευρυτανία – Ναυπακτία – Δυτ. Φωκίδα και άλλα όμορα) Ονόματα κατοίκων, κτηνοτροφία, γεωργική παραγωγή, φόροι κ.ά.

Νέα σημαντική έκδοση του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. και του Εκδ. Οίκου Κ. & Μ. Σταμούλη Θεσσαλονίκη 2024, σελ. 744.

Μία από τις σημαντικότερες εκδόσεις του Φιλολογικού, Ιστορικού, Λογοτεχνικού Συνδέσμου (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων και του Εκδοτικού Οίκου Κ. & Μ. Σταμούλη (Θεσσαλονίκη, τηλ. 2310-264748, 6946-461460) βρίσκεται ήδη στα βιβλιοπωλεία και είναι στη διάθεση των φιλομαθών. Πρόκειται για το υπ’ αρ. 24 βιβλίο της σειράς «Κείμενα και Μελέτες» του Φ.Ι.ΛΟ.Σ., που περιλαμβάνει ένα από  τα σπουδαιότερα έργα του φιλολόγου και διδάκτορα ιστορίας της Εκπαιδεύσεως Θεοδώρου Α. Νημά με τίτλο «Η οθωμανική απογραφή του 1454/55 στο Σαντζάκι Τρικάλων (Θεσσαλία – Πιερία – Ευρυτανία – Ναυπακτία – Δυτ. Φωκίδα και άλλα όμορα)» και με υπότιτλο «Ονόματα κατοίκων, κτηνοτροφία, γεωργική παραγωγή, φόροι κ.ά.». Το ογκώδες αυτό βιβλίο των 744 σελίδων σχήματος 24Χ17 εκ., που είναι ο καρπός πολύχρονης κοπιαστικής μεταφραστικής εργασίας και μελέτης, πραγματεύεται την οθωμανική απογραφή του 1454/55 στο Σαντζάκι Τρικάλων, το οποίο τότε περιλάμβανε μία πολύ μεγάλη έκταση, ήτοι ολόκληρη τη Θεσσαλία, την Πιερία έως τον Αλιάκμονα προς Βορράν, τα όμορα προς τη Θεσσαλία χωριά της Δυτικής Μακεδονίας, το Μέτσοβο και τα υπαγόμενα σ’ αυτό χωριά της Ηπείρου, την Ευρυτανία, τη Ναυπακτία και μερικά χωριά της Δυτικής Φωκίδας.

Η απογραφή αυτή είναι καταχωρημένη με την παλιά τουρκική γραφή (αραβική) στο Κατάστιχο αρ. 859, που φυλάσσεται στην Άγκυρα και έχει εκδοθεί φωτομηχανικά αλλά και μεταγραμμένο στη νέα τουρκική γραφή, χωρίς τα ονόματα των Χριστιανών κατοίκων που υπάρχουν σ’ αυτό, από τους Melek Delilbaşi και Muzaffer Arikan το 2001.

Ειδικότερα στην αρχή του βιβλίου παρατίθενται: Πρόλογος του Διοικητικού Συμβουλίου του Φ.Ι.ΛΟ.Σ (σελ. 11-12), Πρόλογος του Συγγραφέα (σελ. 13-16), Πίνακας με την βασική ορολογία που θα συναντήσει ο αναγνώστης στο βιβλίο (σελ. 17-20), μία εκτενής Εισαγωγή του Οθωμανολόγου και διδάκτορα χωροταξίας και πολεοδομίας Γρηγόρη Στουρνάρα με τίτλο «Η Οθωμανική Απογραφή του 1454/55 στο Σαντζάκι Τρικάλων» (σελ. 21-31)

Το κύριο σώμα του βιβλίου αποτελείται από τρία βασικά μέρη:

1) Την Εισαγωγή (σελ. 33-53) στην οποία δίνονται οι απαραίτητες πληροφορίες για την κατάκτηση της Ελλάδος και ιδιαίτερα της Θεσσαλίας κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, εξετάζονται δηλαδή οι διοικητικές διαιρέσεις, η δημιουργία και η οργάνωση του Σαντζακίου Τρικάλων, ο θεσμός των αρματολικιών, το ιδιοκτησιακό καθεστώς, η ζωή των κατοίκων, η σύντομη ιστορία της πόλης των Τρικάλων, οι απογραφές του πληθυσμού, οι οθωμανικές απογραφές και ιδιαίτερα η απογραφή του 1454/55, η οποία θεωρείται ως η σημαντικότερη από όλες, διότι είναι συστηματική και η πρώτη που μας δίνει πολύ χρήσιμα δημογραφικά και οικονομικά στοιχεία για το Σαντζάκι των Τρικάλων, το οποίο περιλάμβανε μία πολύ μεγάλη έκταση της κεντρικής Ελλάδος.

Το εν λόγω οθωμανικό Κατάστιχο, που αποτελείται από 466 φύλλα διαστάσεων 29Χ11 εκ., είναι ακέφαλο· λείπει το εισαγωγικό τμήμα και η αυτοκρατορική υπογραφή με τον νομικό κώδικα (κανουναμέ), αλλά προφανώς και αρκετά φύλλα, διότι δεν εμφανίζονται σ’ αυτό οι πόλεις και τα χωριά του σημερινού Ν. Μαγνησίας. Η δημοσίευση του Καταστίχου, έστω και στα τουρκικά, απέβη πολύτιμη στην μελέτη της περιόδου των πρώτων χρόνων της Τουρκοκρατίας, διότι δίνει την ευκαιρία στους Έλληνες ιστορικούς και ερευνητές να μεταφράσουν και να δημοσιεύσουν διάφορα αποσπάσματά του με αποτέλεσμα να γίνουν γνωστά αρκετά ιστορικά στοιχεία για τους οικισμούς της Θεσσαλίας της περιόδου αυτής, όπως αρχαιότερη μαρτυρία ύπαρξης οικισμών, ονόματα κατοίκων, εκτρεφόμενα ζώα, παραγόμενα αγροτικά προϊόντα κ.ά. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι έχουν καταγραφεί ακόμα και μικροί ή ακατοίκητοι οικισμοί ευρισκόμενοι στα πιο δυσπρόσιτα μέρη της Πίνδου, όπως οι περιοχές του Ασπροποτάμου, των Αγράφων και των Κραβάρων.

2) Στο Πρώτο Μέρος του βιβλίου (σελ. 55-278) παρατίθεται μεταφρασμένο ολόκληρο το Κατάστιχο με όλα τα στοιχεία, εκτός των ονομάτων των αρχηγών οικογενειών, με εξαίρεση ορισμένα χωριά αντιπροσωπευτικά όλων των περιοχών του Σαντζακίου. Παρατίθενται δηλαδή, με τη σειρά που είναι γραμμένα στο Κατάστιχο, κατά τιμάριο με τα περιλαμβανόμενα σ’  αυτό χωριά/οικισμούς (τα ονόματά τους, στα ελληνικά και τουρκικά, με παράλληλη ταύτισή τους με τα σημερινά, εκτός ορισμένων που έχουν διαλυθεί προ αιώνων και αυτή δεν κατέστη δυνατή). Περιλαμβάνονται επίσης τα εκτρεφόμενα ζώα (πρόβατα, χοίροι), οι κυψέλες μελισσών, τα παραγόμενα αγροτικά προϊόντα (π.χ. σιτάρι, κριθάρι, λινάρι, αμπέλια με μούστος κ.ά.), κάποιοι ειδικοί φόροι, το σύνολο των φορολογουμένων κατοίκων κατά κατηγορίες (πλήρη νοικοκυριά/εστίες, χήρες, άγαμοι) και το συνολικό ποσόν της φοροπροσόδου/φόρου που υποχρεωνόταν να καταβάλλει το κάθε χωριό/οικισμός.

3) Στο Δεύτερο Μέρος (σελ. 279-671) εξετάζονται, ταξινομημένα σε δώδεκα γεωγραφικές ενότητες, αναλυτικά όλα τα χωριά/οικισμοί του Ν. Τρικάλων με καταγραφή όλων των αναφερομένων στοιχείων στο Κατάστιχο γι’ αυτά, ήτοι όλα τα ονόματα των φορολογουμένων αρχηγών οικογενειών, τα εκτρεφόμενα και φορολογούμενα ζώα και γεωργικά προϊόντα, καθώς και τα έσοδα από άλλες πηγές. Γίνεται δηλαδή επεξεργασία και αναλυτική μελέτη όλων των στοιχείων του Καταστίχου. Παρατίθενται επίσης σε κάθε ενότητα τέσσερις πίνακες με τα αριθμητικά δεδομένα όλων των χωριών/οικισμών της κάθε ενότητας: α) ο αριθμός των φορολογουμένων κατά οικισμό, β) τα ποσά των φόρων από πρόβατα, χοίρους και μελίσσια, γ) τα ποσά φόρων από όλα τα παραγόμενα και φορολογούμενα γεωργικά προϊόντα, και δ) κατάσταση με το συνολικό ποσό φόρων κατά χωριό/οικισμό και είδος.

Στο Παράρτημα (σελ. 673–677)παρατίθενται δύο Πίνακες, ένας με τις πόλεις και τα χωριά που είχαν τον μεγαλύτερο φορολογούμενο πληθυσμό (άνω των 100 αρχηγών οικογενειών) και άλλος ένας με τις πόλεις και τα χωριά που πλήρωναν τον μεγαλύτερο φόρο (άνω των 5.000 άσπρων).

Στο τέλος παρατίθενται Περιλήψεις (σελ. 679-688) στα ελληνικά, στα τουρκικά, στα αγγλικά, στα γερμανικά και στα γαλλικά, η Βιβλιογραφία (σελ. 689-690), καθώς και αναλυτικά Ευρετήρια: 1) των πόλεων, χωριών και οικισμών με βάση τις σελίδες του Οθωμανικού Καταστίχου (σελ. 691-710), 2) των Τιμαρίων και Τιμαριούχων (σελ. 710-716), καθώς και  Γενικό Ευρετήριο Ονομάτων (Προσώπων και Πόλεων, Χωριών και Οικισμών) με βάση τις σελίδες του βιβλίου (σελ. 717-743).

Ενδιαμέσως παρεμβάλλονται χάρτες και εικόνες ενδεικτικών σελίδων του βιβλίου.

Για να δοθεί μια εικόνα της πληθυσμιακής καταστάσεως και της ευμάρειας των πόλεων και των χωριών του Σαντζακίου Τρικάλων, αντιγράφουμε από τους Πίνακες που παρατίθενται στο βιβλίο τα μεγαλύτερα και πλουσιότερα:

Α. Τα μεγαλύτερα.

ΠΟΛΕΙΣ: 1) Τρίκαλα: 545 οικογένειες (290 χριστιανικές και 260 μουσουλμανικές), 2) Λάρισα/Γενί Σεχίρ:  450  οικογένειες (83 χριστιανικές και 367 μουσουλμανικές), 3) Φανάρι: 450  οικογένειες (417 χριστιανικές και 151 μουσουλμανικές), 4) Άγραφα:  392  οικογένειες (Πλήρη νοικοκ. 327, Χήρες 5, Άγαμοι 60), 5) Βόλος/Γκόλος [απογραφή 1485]: 362 οικογ. (Νοικοκ. 292, Χήρες 28, Άγαμοι 42) + 3 Μουσουλμάνοι, 6) Δαμάσι ή Τσαγί Χισάρ: 291 πλήρεις οικογ. + 23 χήρες. Β. ΧΩΡΙΑ: 1) Μηλιά (Ιωαννίνων): Φορολογούμενοι: Σύνολο 340 (μαζί με φυγάδες  από αλλού), 2) Πετρίλο (Ν. Καρδίτσης): Πλήρη νοικοκ. 277, Χήρες 12, Άγαμοι 22. Σύνολο 311, 3) Επινιανά (Ν. Ευρυτανίας): Πλήρη νοικοκ. 255, Χήρες 5, Άγαμοι 27. Σύνολο 287, 4) Βραγγιανά (Ευρυτανίας): Πλήρη νοικοκ. 228 + Χήρες 2 +  Άγαμοι 50. Σύνολο 280, 5) Κεράσοβο (Κερασοχώρι Ευρυτανίας): Πλήρη νοικοκ. 229, Χήρες 10, Άγαμοι 37. Σύνολο 276, 6) Κλεινοβός (Κλεινός Καλαμπάκας): Πλήρη νοικοκ. 231, Χήρες 22. Σύνολο 255, 7) Βεντίστα (Αμάραντον Καλ/κας): Πλήρη νοικοκ. 196, Χήρες 20, Άγαμοι 30. Σύνολο 246, 8) Μποχούνιστα (Μεγαλοχώρι Τρικάλων): Πλήρη νοικοκ. 211, Χήρες 32. Σύνολο 243, 9) Κλειτσός (Ν. Ευρυτανίας): Πλήρη νοικοκ. 198, Χήρες 17, Άγαμοι 20. Σύνολο 225, 10) Χρίσοβο (Ν. Ευρυτανίας): Πλήρη νοικοκ. 183, Χήρες 12, Άγαμοι 29. Σύνολο 224, 11) Πέτρα (Ν. Πιερίας): Πλήρη νοικοκυριά 189, Χήρες 24. Σύνολο  213, 12) Καλογριανά (Ν. Καρδίτσης): Πλήρη νοικοκ. 157, Χήρες 24, Άγαμοι 2. Σύνολο 183, 13) Άγιος Δημήτρης (Ν. Πιερίας): Πλήρη νοικοκυριά 162, Χήρες 16. Σύνολο 178, 17) Δομένικο (Επ. Ελασσόνος): Πλήρη νοικοκυριά 142, Χήρες 32. Σύνολο 174, 18) Χλαποί (διαλυμ. οικ. Ν. Γρεβενών): Πλήρη νοικοκ. 151, Χήρες 7, Άγαμοι 11.  Σύνολο 169, 19) Βάνια (Πλάτανος Τρικάλων): Πλήρη νοικοκυριά 136, Χήρες 29. Σύνολο 165, 20) Ασπροκκλησιά (Επ. Καλ/κας): Πλήρη νοικοκ. 128, Χήρες 9, Άγαμοι 21. Σύνολο 158.

Β. Με τη μεγαλύτερη φοροδοτική ικανότητα.

ΠΟΛΕΙΣ: 1) Τρίκαλα: 45.200 άσπρα + 16.407 οι συνοικίες τους. Σύνολο: 61.607, 2) Φανάρι (Ν. Καρδίτσης): 33.268 άσπρα + 22.103 οι συνοικίες του. Σύνολο: 55.371 άσπρα, 3) Λάρισα (Γενί Σεχίρ): 41.600 άσπρα + 7.046 οι συνοικίες της. Σύνολο: 48.646 άσπρα, 4) Βόλος (Γκόλος): 32.364 άσπρα [απογραφή 1485], 5)Δαμάσι ή Τσαγί Χισάρ (Ν. Λαρίσης): 26.493 άσπρα, 6) Άγραφα (Ν. Ευρυτανίας): 7.445άσπρα. ΧΩΡΙΑ: 1)  Μέτσοβο (Ν. Ιωαννίνων) [από κοινού με τα χωριά: Βοτονόσι, Δερβεντίστα (Ανθοχώρι), Επάνω Κυδωνιά (διαλυμ.), Κάτω Κυδωνιά (διαλυμ.), Μηλιά, Νιχώρι (διαλυμ.)]: Σύνολο 41.981, 2) Πέτρα (Ν. Πιερίας): 17.485 άσπρα, 3)  Μποχούνιστα (Μεγαλοχώρι Τρικάλων): 15.857 άσπρα, 4) Μεσδάνι (Αγναντερό Καρδίτσης): 12.550 άσπρα, 5) Δομένικο (Επ. Ελασσόνος): 12.438 άσπρα, 6) Βάνια (Πλάτανος Τρικάλων): 10.831 άσπρα, 7) Κλεινοβός (Κλεινός Καλαμπάκας): 10.515 άσπρα, 8) Καλογριανά (Ν. Καρδίτσης): 10.358 άσπρα, 9) Σελτζούκτσιλέρ (Ριζαριό Τρικάλων ;): 9.932 άσπρα, 10) Κλειτσός (Ν. Ευρυτανίας): 9.890 άσπρα.

Έκδοση του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. και των Εκδόσεων Κ. & Μ. Σταμούλη, Θεσσαλονίκη 2024, σελ. 184

Ένα με πολύ ενδιαφέρον βιβλίο με ιστορικό και λαογραφικό περιεχόμενο εξέδωσαν από κοινού ο Φιλολογικός Ιστορικός Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) και οι Εκδόσεις Κ. & Μ. Σταμούλη (Θεσσαλονίκη), το οποίο είναι ενταγμένο  στη σειρά του Συνδέσμου: ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΕΣ, με αρ. 23. Το εν λόγω βιβλίο τιτλοφορείται «Tα καλοκαίρια μου στο Μέτσοβο στις δεκαετίες του 1950 και 1960 (Ιστορία – Λαογραφία – Θρύλοι – Καθημερινή ζωή)» και συγγραφέας του είναι ο Τρικαλινός, με καταγωγή από το Μέτσοβο, εφέτης επί τιμή Κυριάκος Δ. Γεωργίου.  Αξίζει να σημειωθεί ότι η σειρά του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. «ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΕΣ» είχε κάνει την αρχή της το 1987 με το σπουδαίο ιστορικό βιβλίο του Μετσοβίτη επίσης και γεννημένου στα Τρίκαλα ευπατρίδη πολιτικού Ευαγγέλου Αβέρωφ-Τοσίτσα και τίτλο «Η Πολιτική πλευρά του Κουτσοβλαχικού Ζητήματος», του οποίου μάλιστα έχει γίνει και 4η έκδοση (2016).

Στην αρχή του βιβλίου παρατίθεται Πρόλογος του Δ.Σ. του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. (σελ. 9-10) στον οποίο επισημαίνεται ότι αυτό συμβάλλει  στην ανάδειξη και διάσωση πολυτίμων στοιχείων του παρελθόντος, παράλληλα δε αναδεικνύει τη στενή από αιώνων σχέση των Μετσοβιτών με τα Τρίκαλα.

Ακολουθεί Πρόλογος (σελ. 11-12) του περιφερειάρχη Ηπείρου κ. Αλέξανδρου Καχριμάνη, ο οποίος, μεταξύ άλλων, σημειώνει ότι «Πρόκειται για ένα βιβλίο με έντονο το στοιχείο της βιωμένης αμεσότητας, που περιγράφει τα ταξίδια του συγγραφέα από το Μέτσοβο στα Τρίκαλα και από τα Τρίκαλα στο Μέτσοβο τις δεκαετίες 1950 και 1960. Η εργασία αυτή δένει ακόμη περισσότερο τις υπάρχουσες στενές σχέσεις του Μετσόβου με την πόλη των Τρικάλων. Ανέκαθεν τα Τρίκαλα ήταν για τους Μετσοβίτες η δεύτερη πατρίδα τους. Εκεί μαρτύρησε επί της πυράς την 17η Μαΐου 1617 για την Ορθοδοξία και το Γένος ο Μετσοβίτης νεομάρτυς Νικόλαος. Υπέροχος ναός του αγίου βρίσκεται στην είσοδο της πόλεως των Τρικάλων. Στα Τρίκαλα δίδαξαν Μετσοβίτες διδάσκαλοι του Γένους με κορυφαίο τον Νικόλαο Τζαρτζούλη. Εκεί γεννήθηκε ο Ευάγγελος Αβέρωφ. Κατεξοχήν με τα Τρίκαλα διακινούνται οι εμπορικές και οικονομικές σχέσεις των Μετσοβιτών. Εκεί υπάρχει μέχρι σήμερα μια ευημερούσα μετσοβίτικη παροικία […]. Στο υπέροχο αυτό βιβλίο γίνεται αναφορά στους Βλάχους του Μετσόβου, στα αξιοθέατα, στον θρύλο της Βασιλαρχόντισσας, στην καθημερινή και κυριακάτικη ζωή στο Μέτσοβο, στις γιορτές του καλοκαιριού, στον παραδοσιακό μετσοβίτικο γάμο και σε άλλα ενδιαφέροντα θέματα» .

Στον Πρόλογό του (σελ. 13-15) ο Συγγραφέας του βιβλίου Κυριάκος Δ. Γεωργίου (Παλαιός) εκφράζει τη νοσταλγία του για την ιδιαίτερη πατρίδα του το Μέτσοβο και αναπολεί τις καλοκαιρινές διακοπές του σ’ αυτό.

Το κυρίως βιβλίο διαιρείται σε δεκαοκτώ ενότητες με τους ακόλουθους τίτλους:

1) Μετσοβο (σελ. 17-19), 2) Σύντομα ιστορικά και κοινωνικά των Βλάχων του Μετσόβου (σελ. 20-28), 3) Ο μετσοβίτικος οικισμός  και τα αξιοθέατά του (σελ. 29-32), 4) Η αρωμουνική και η ελληνική γλώσσα στο Μέτσοβο (σελ. 33-39), 5) Η αρπαγή της Δούκως Αβέρωφ (Βασιλαρχόντισσας) (σελ. 40-42), 6) Το ταξίδι Τρίκαλα – Μέτσοβο τότε (σελ. 43-50), 7) Κάμπος Δεσπότη,  Μπιριτοάρε και Πούντε αλ Τσεζάρε (σελ. 51-54), 8) Η καθημερινή ζωή στο καλοκαιρινό Μέτσοβο (σελ. 55-66), 9) Ηλεκτρικό φως στο Μέτσοβο (σελ. 67-70), 10) Κήποι και δημοτικός υδρονομέας (σελ. 71-73), 11) Παραστάσεις Καραγκιοζη στο Ντράϊ (σελ. 74-76), 12) Πρώτη κινηματογραφική παράσταση στο Μέτσοβο (σελ. 77-78), 13) Η Μετσοβίτισσα Ρίκω (σελ. 79-81), 14) Οι καλοκαιρινές Κυριακές στο Μέτσοβο (σελ. 82-100), 15) Οι μεγάλες γιορτές του καλοκαιριού (σελ. 101-110), 16) Το έθιμο των δώρων κατά το κτίσιμο κατοικίας (σελ. 111-114), 17) Σκηνές από τον παραδοσιακό μετσοβίτικο γάμο (σελ. 115-118) και 18) Φθινόπωρο. Το κατέβασμα στον κάμπο για τον χειμώνα (σελ. 119-125). Κλείνει με Επίλογο του Συγγραφέα (σελ. 126) και πολλές ασπρόμαυρες και έγχρωμες εικόνες, κάποιες σπάνιες, που προέρχονται από ιδιωτικές συλλογές, βιβλία Μετσοβιτών συγγραφέων και από την μνημειώδη έκδοση «Ηπειρώτες Εθνικοί Ευεργέτες. Ένα μοναδικό παγκόσμιο φαινόμενο» του Αναστασίου Παπασταύρου (σελ. 137-183).

Όπως φαίνεται από τους τίτλους των Περιεχομένων ο αποχωρισμός από τη βουνίσια μετσοβίτικη πατρίδα πονάει τον Συγγραφέα του βιβλίου και όπως σημειώνει ο ίδιος «η ακατανίκητη δύναμη της πατρογονικής γης τον αλυσσοδένει μαζί της για ολόκληρη τη ζωή», όπως άλλωστε συμβαίνει με τους περισσότερους ανθρώπους που ζουν μακριά από τον τόπου όπου γεννήθηκαν και έζησαν τα παιδικά τους χρόνια. «Η καθημερινή μονότονη αλλά και γλυκόπικρη ζωή των ανθρώπων στο Μέτσοβο, οι συγχωριανοί που έζησαν μαζί του, η γειτονιά τους με τα αιωνόβια δίπατα σπίτια της και τα πολλά αρχοντικά της, τιμή και περηφάνια για τα τέκνα της που πλούτισαν στα ξένα σε καιρούς δύσκολους και βρήκαν στα ριζιμιά αυτά θρυλικά κτίσματα θαλπωρή και αναπαμό στα λευκόκωμα γηρατειά τους· τα σοκάκια του χωριού στα πάμπολλα στενορρύμια ανάμεσα από πετρόστρωτες ανοιχτωσιές, με το καλντερίμι τους σωστό λίθινο τεχνούργημα· τα σπίτια με τις αυλές τους όπου η αιωνόβια καρυδιά θέριευε πολύκλαδη και περήφανη δίπλα στην καλλίκορμη κερασιά κατάστικτη τα καλοκαίρια από τους κατακόκκινους και λαχταριστούς καρπούς της· οι πολύχρονες σκεπαστές βρύσες με το τρεχούμενο νερό να τρέχει κελαρυστό από τα ξύλινα σιόποτα και τις γυναίκες ανασκουμπωμένες να πλένουν στην κοπάνα τα άλικα αργαλίσια μιντέρια με τα κεντίδια τους, ασπροπόταμους, αητούς και σκορπιούς· οι εκκλησιές, κτίσματα πεντακοσιόχρονα με τέμπλα σκαλισμένα και λατρεμένα από τα χέρια Μετσοβιτών ταλιαδόρων, μαΐστρων, καλφάδων και τσιρακιών, ολάκερο το εσνάφι τους, ονομαστών απανταχού  μέχρι τις ηπειρώτικες χιονισμένες βουνοκορφές και τα ηλιόλουστα πλάγια για την αξεπέραστη τέχνη τους· οι παραδοσιακοί χοροί με τη συνοδεία της ζυγιάς: νταούλι, βιολί, κλαρίνο, λαγούτο, παιγμένα με λιγωτικό μεράκι και αξεπέραστη αξιοσύνη· τα αιωνόβια ζακόνια της που ανακρατούνταν με σέβας από τις αλλεπάλληλες γενιές πάππου προς πάππον, διαμόρφωναν τους Μετσοβίτες συνεχώς, χωρίς καθόλου σταματημό απ’ όταν πρωτοκατάλαβαν τον εαυτό τους και δώθε κι από τότε τους διαφέντευαν δεσποτικά μέχρι την αναπόφευκτη θανή τους».

Πράγματι στο βιβλίο αυτό του Κυρ. Γεωργίου «ξετυλίγεται ένα σωστό οδοιπορικό στο Μέτσοβο των δεκαετιών 1950 και 1960. Με λεπτομερειακές αναφορές στην αρωμουνική γλώσσα που μιλιέται εκεί και στα γύρω βλαχοχώρια από τον καιρό της ρωμαϊκής κατάκτησης και δώθε· τη συγκλονιστική ιστορία του χωριού που χάνεται στους αιώνες· την καθημερινότητα τότε, όταν τα έθιμα δεν ήταν φτιαχτή τοπική γιορτή για τους περιηγητές παρά τρόπος ζωής· τους ανθρώπους της που επάνω τους ο χρόνος είχε λες σφυρηλατήσει σε καυτό αμόνι τα αδρά βουνίσια χαρακτηριστικά τους και είχε ατσαλώσει τις ψυχές τους στην ατέρμονη πάλη τους με την ανηλεή βουνίσια φύση· τις απαρασάλευτες για εκατονταετίες ιεροτελεστίες των γάμων και των θρησκευτικών δρώμενων· τις ιστορικές τοποθεσίες όπου η απηνής Ειμαρμένη ξετύλιξε με φωτιά και τσεκούρι τις αιμάσσουσες Δέλτους της για να συμπεριλάβει σε αυτές έργα και ημέρες ανθρώπων “καλών κἀγαθῶν”  με την αρχαιοελληνική έννοια των όρων …

Τόσα, τόσα κι άλλα τόσα χρονογραφούνται στις σελίδες του οδοιπορικού αυτού. Πρόκειται για παράθεση κειμένων ιστορίας, λαογραφίας, ηθογραφίας, θρύλων, καθημερινής ζωής στο χωριό. Όλων μετσοβίτικων. Χρονογραφημάτων που όλα μαζί συνθέτουν γλαφυρότατα σε αξεδιάλυτο αμάλγαμα το ολόγραμμα της τότε καθημερινότητας των ανθρώπων του ορεινού αυτού οικισμού· ένα αληθινό θεατρικό δρώμενο που λες και  ξεπήδησε φουρφουριστό από πέννα της αρχαίας αθηναϊκής δραματουργίας, ίδιο θαρρείς με πλουμιστό αργαλίσιο μετσοβίτικο μιντέρι, ψιλοπλεγμένο μαεστρικά από τρυφερά ακροδάχτυλα νεαρής υφάντρας, τεχνίτρας στη σαΐτα, μαστόρισσας στο να συνταιριάξει αρμονικά στο υφαντό χίλια πολύχρωμα κουβάρια, κιλέβες και στημόνια, δεινής στο κουλάντρισμα της ομηρικής ηλακάτης, του  τσικρικιού και της ξάστρας».

Πριν από το κυρίως μέρος του βιβλίου παρεμβάλλεται και ένας Πρόλογος μιας ανώνυμης «Τρικαλινής» και η κατατοπιστική Εισαγωγή του Συγγραφέα (σελ.17-20).

. Το βιβλίο διατίθεται από τα βιβλιοπωλεία.

LÉΟΝ HEUZEY (Λεόν Εζέ)

Οδοιπορικό στην Τουρκοκρατούμενη Θεσσαλία το 1858

Μετάφραση: Χρίστος Ι. Δημητρουλόπουλος

Σχόλια – Επιμέλεια:  Θεόδωρος Α. Νημάς

Θεσσαλονίκη 2022, σελ. 303.

3η κοινή έκδοση του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. και του Εκδ. Οίκου Κ. & Μ. Αντ. Σταμούλη

 Ο Léon Heuzey (Λεόν Εζέ) είναι ένας από τους πιο γνωστούς ξένους ερευνητές – περιηγητές, οι οποίοι επισκέφτηκαν τη Θεσσαλία τον προπερασμένο αιώνα και έγραψαν γι’ αυτή. Ειδικότερα το Οδοιπορικό στην τουρκοκρατούμενη Θεσσαλία το 1858 του Heuzey έγινε αντικείμενο πολλαπλής μελέτης από πολλούς Έλληνες και ιδιαίτερα Θεσσαλούς, οι οποίοι ασχολήθηκαν με την ιστορία της περιοχής. Κι αυτό γιατί το Οδοιπορικό περιέχει πράγματι πολύτιμες πληροφορίες όχι μόνο για την εποχή που ο Heuzey επισκέφτηκε τη Θεσσαλία (1858), αλλά και για την υστεροβυζαντινή περίοδο. Οι περιγραφές των πόλεων, των χωριών και των μοναστηριών της Θεσσαλίας, που περιλαμβάνει, είναι συναρπαστικές, αλλά και οι πληροφορίες, που μας δίνει για την κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή των Ελλήνων και των Τούρκων, είναι πολύτιμες. Ο ίδιος αναρριχήθηκε στον βράχο της Αϊάς πάνω από την Καλαμπάκα. Ακόμα είναι ο πρώτος που ανακάλυψε σημαντικότατα ανέκδοτα έγγραφα της υστεροβυζαντινής περιόδου στα μοναστήρια της Δυτικής Θεσσαλίας,. Η ύπαρξη και το περιεχόμενό τους έγιναν γνωστά για πρώτη φορά από τον Heuzey. Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα να μεταφραστούν και δημοσιευτούν αρκετά αποσπάσματα από το εν λόγω έργο, το οποίο είχε εκδοθεί για πρώτη και μοναδική φορά το 1927 στα γαλλικά. Ολοκληρωμένη μετάφραση και έκδοση αυτού του βιβλίου στα ελληνικά δεν είχε γίνει έως το 1991.

Ένα νέο βιβλίο εκδόθηκε αυτές τις ημέρες από τις Εκδόσεις των Αδελφών Αντ. Σταμούλη, στη Θεσσαλονίκη. Πρόκειται για μία νέα μελέτη του φιλολόγου και δρος Ιστορίας της Εκπαιδεύσεως Θεοδώρου Α. Νημά που τιτλοφορείται «Αθλητική Ιστορία των Ελλήνων από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα», εκτείνεται δε σε 446 σελίδες και εμπλουτίζεται με πολλές εικόνες, από τις οποίες οι περισσότερες έγχρωμες.

Μία ιστορική μελέτη του Τρικαλινού φιλολόγου– ιστορικού και επιτίμου προέδρου του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Θεοδώρου Α. Νημά.

Ένα ακόμα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο –ουσιαστική συμμετοχή στον εορτασμό των 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821, εξέδωσε αυτές τις ημέρες ο Φιλολογικός, Ιστορικός, Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων, σε συνεργασία με τις Εκδόσεις Κ. & Μ. Σταμούλη (Θεσσαλονίκη), που είναι το υπ’ αρ. 20 της σειράς αυτοτελών βιβλίων «Κείμενα και Μελέτες». Πρόκειται για την ιστορική μελέτη του Τρικαλινού φιλολόγου– ιστορικού και επιτίμου προέδρου του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Θεοδώρου Α. Νημά που τιτλοφορείται «Η συμμετοχή των Τρικαλινών στους Εθνικούς Αγώνες και οι Πεσόντες υπέρ Πατρίδος (1600-1944)». Το βιβλίο αυτό αποτελείται από 312 σελίδες σχήματος 24Χ17 εκ. και είναι ο καρπός πολύχρονης έρευνας και μελέτης.

Ειδικότερα στην αρχή του βιβλίου παρατίθενται Πρόλογοι του Δ.Σ. του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Τρικάλων (σελ. 11-12) και του συγγραφέα (σελ. 13-15), ενώ το κυρίως βιβλίο διαιρείται σε τρία μέρη (3) μέρη.

ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΧΡ. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΣ. Οι Χασιωτες κλεφταρματολοί Νἀσιος και Γιαννούλας Μάνδαλος. Με βάση πρωτογενείς πηγές

Έκδοση του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. και των Εκδόσεων Κ. & Μ. Σταμούλη. Θεσσαλονίκη 2021, σελ. 102.

Μια ακόμη ουσιαστική συμμετοχή στον εορτασμό των 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821 επιχειρούν από κοινού ο Φιλολογικός, Ιστορικός, Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων και οι Εκδόσεις Κ. & Μ. Σταμούλη (Θεσσαλονίκη) με την έκδοση ενός νέου ιστορικού βιβλίου. Πρόκειται για το υπ’ αρ. 21 της σειράς αυτοτελών βιβλίων «Κείμενα και Μελέτες» του Φ.Ι.ΛΟ.Σ., που εμπεριέχει την ιστορική μελέτη του Χασιώτη (από την Οξύνεια) διδάκτορα της γερμανικής φιλολογίας και ιστορικού ερευνητή Ευθυμίου Χρ. Παπαχρήστου  με τίτλο «Οι Χασιώτες κλεφταρματολοί Νάσιος και Γιαννούλας Μάνδαλος με βάση πρωτογενείς πηγές». Το ιδιαιτέρου ενδιαφέροντος αυτό βιβλίο αποτελείται από 102 σελίδες σχήματος 24Χ17 εκ. και είναι ο καρπός πολύχρονης έρευνας και μελέτης.

Στην σύντομη Εισαγωγή του ο Συγγραφέα (σελ. 15) εκθέτει τον στόχο του συγκεκριμένου πονήματος και αναφέρεται στην ιδιαίτερη αξία της συλλογής πρωτογενών πηγών.

Το κυρίως βιβλίο διαιρείται σε τρείς (3) ενότητες. Στην πρώτη (σελ. 17-18) γίνεται λόγος για τους Χασιώτες (από την Μερίτσα/Οξύνεια) κλεφταρματολούς Μανδαλαίους, όπως αυτοί μνημονεύονται στα κλέφτικα δημοτικά τραγούδια.

Η δεύτερη ενότητα (σελ. 19-31) είναι αφιερωμένη στον Νάσιο (Αθανάσιο) Μάνδαλο. Ο αναγνώστης παρακολουθεί την ζωή του ήρωα από την γέννησή του έως τον θάνατό του (1745-1855, 110 χρονών!).  Η καταγωγή του και το αρματολίκι στο οποίο διαδέχτηκε τον πατέρα του αποτελούν βασικά σημεία της πρώτης ενότητας. Ακολουθεί η μύησή του στην Φιλική Εταιρεία, οι πολυετείς αγώνες του εναντίον των Οθωμανών, η συμμετοχή του στην Επανάσταση του 1821, τόσο στην Πίνδο όσο και στη νότια Ελλάδα, η εμπλοκή του στις εμφύλιες διαμάχες στα αρματολίκια των Χασίων, καθώς και η δίωξή του από τους Οθωμανούς και η δήμευση της περιουσίας του. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην δράση του μετά το 1828 και στην συμμετοχή του στην Επανάσταση του 1854.

Στην τρίτη ενότητα (σελ. 32-39) εξιστορούνται η ζωή και η δράση του Γιαννούλα Μάνδαλου, γιου του Νάσιου, ήτοι η συμμετοχή του στην Επανάσταση του Ασπροποτάμου, η αναγνώριση των υπηρεσιών του προς την Πατρίδα διά της απονομής του «Αργυρού Αριστείου». Στην συνέχεια παρουσιάζονται και άλλα μέλη της οικογένειας των Μανδαλαίων, πάντα βάσει των πληροφοριών που παρέχουν οι πηγές. Η τρίτη ενότητα κλείνει με έναν σύντομο επίλογο (σελ. 39-41), όπου ο ερευνητής αισθητοποιεί την παρουσία των Μανδαλαίων στην σύγχρονη Καλαμπάκα.

Το βιβλίο ολοκληρώνεται με ένα εκτενές Παράρτημα (σελ. 43-94), στο οποίο παρατίθενται οι πρωτογενείς πηγές τις οποίες εντόπισε και μελέτησε ο συγγραφέας για την συγγραφή του πονήματός του: εφημερίδες της εποχής, επιστολές, κυβερνητικά και βασιλικά έγγραφα, αιτήσεις και δημοτικά τραγούδια.

Στο τέλος (σελ. 95-96) καταχωρίζεται η βιβλιογραφία (πηγές και βοηθήματα), καθώς και Ευρετήριο Ονομάτων (σελ. 97-100).

Το βιβλίο ενδιαμέσως εμπλουτίζεται με φωτογραφικό υλικό εθνικών αγωνιστών και των εγγράφων-πηγών, καθώς και με ένα εξαιρετικό σκίτσο του Νάσιου Μάνταλου που φιλοτέχνησε ειδικά για το εν λόγω βιβλίο ο Καλαμπακιώτης καλλιτέχνης ζωγράφος Κώστας Αδάμος. 

Ο Ευθύμιος Παπαχρήστος με το βιβλίο του αυτό αποτίει φόρο τιμής σε μια ηρωική οικογένεια της γενέθλιας γης του (της Μερίτσας/Οξύνειας Καλαμπάκας), που πρόσφερε πολλά στον αγώνα της ανεξαρτησίας από τον Οθωμανό κατακτητή και είναι ευτυχής συγκυρία που συμπίπτει η έκδοσή του με τον εορτασμό των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση.

Το βιβλίο διατίθεται από τα βιβλιοπωλεία.

Κυκλοφόρησε ο 40ός τόμος (2020) του ετησίου περιοδικού επιστημονικού συγγράμματος «ΤΡΙΚΑΛΙΝΑ», το οποίο εκδίδει ανελλιπώς κάθε χρόνο από το 1981 ο Φιλολογικός, Ιστορικός, Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων και διατίθεται από τα βιβλιοπωλεία.

Ειδικότερα ο τόμος αυτός περιλαμβάνει:

Α. ΦΙΛΟΛΟΓΙΑ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Ζ. ΣΟΦΙΑΝΟΥ (1935-2008), καθηγητή Ιονίου Παν/μίου,

– «Οι κατάλογοι χειρογράφων των Μονών των Μετεώρων και ο Λέανδρος Βρανούσης (1921-1993)» (σελ. 7-16).

ΘΕΟΔΩΡΟΥ Α. ΝΗΜΑ, φιλολόγου – δρος ιστορίας εκπαιδεύσεως,

– «Ετυμολογία των παλαιών ονομάτων των οικισμών του Ν. Τρικάλων» (σελ. 17-32).

Β. ΙΣΤΟΡΙΑ

ΘΕΟΔΩΡΟΥ Α. ΝΗΜΑ, φιλολόγου – δρος ιστορίας εκπαιδεύσεως,

– «H οθωμανική απογραφή του 1454/55 σε δεκαπέντε οικισμούς των δυτικών Χασίων: Πληθυσμός, παραγωγή, φόροι, ονόματα κατοίκων» (σελ. 35-82.

ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΧΡ. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ, δρος γερμανικής φιλολογίας,

– «Από την αρχαία ελληνική Οξύνεια στη σλαβική Μερίτσα και πάλι στην Οξύνεια» (σελ. 83-108.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΑΘ. ΠΛΑΤΗ, φιλολόγου – δρος ιστορίας Α.Π.Θ.,

– «Ευθύμιος Οικονομίδης – Αλέξανδρος Δούκας: δύο περιπτώσεις τοπικού μεγαλοϊδεατισμού στον επαρχιωτικό τύπο κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα» (σελ. 109-118).

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΛΙΟΥΠΗ (1919-2011), γεωπόνου – εφέδρου ταγματάρχη,

– «Αναμνήσεις Ελληνοϊταλικού Πολέμου 1940-41, Κατοχής (1941-44) και Εμφυλίου (1945-49)» (σελ. 119-184).

ΙΩΑΝΝΗ  Φ. ΤΕΝΤΟΛΟΥΡΗ, επίτ. σχολικού συμβούλου δασκάλων,

– «Το Εκκλησιαστικό Οικοτροφείο Αρρένων Τρικάλων  «Άγιοι Ανάργυροι» (1954 – 1997)» (σελ. 185-258).

Γ. ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΕΛ. ΡΑΠΤΗ, δρος λαογραφίας,

– «Παιδικός βίος στο Μυρόφυλλο Τρικάλων κατά τον 19ο και 20ό αιώνα» (σελ. 261-280).

Δ. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΗΛΙΑ ΚΕΦΑΛΑ, «Ο Γρασίδας (διήγημα)» (σελ. 283-287).

EΛΕΝΗΣ  ΑΛΕΞΙΟΥ, «Η ψυχή που έγινε πουλί (διήγημα)» (σελ. 288-290).

ΘΕΟΔΟΣΗ ΤΖΙΑΦΕΤΑ (1952-2020), «Homo, quo vadis? – Σπαρτοί (ποιήματα)» (σελ. 291-292).

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΒΑΝΑΡΙΩΤΗ, «Υπάρχεις εσύ – Οκτώβρης – Τα παραμύθια (ποιήματα)» (σελ. 293-294).  

Ο τόμος περιλαμβάνει ακόμη: «Νέα Βιβλία» (σελ. 295-297), «Βιβλιοκρισίες» (σελ. 298-313), «Σχόλια» (σελ. 314-324), «Οδηγίες προς τους Συνεργάτες» (σελ. 325-326) και τις «Δραστηριότητες του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Τρικάλων» (σελ. 327).

ΘΕΟΔΩΡΟΥ Α. ΝΗΜΑ: Η Εκπαίδευση στη Θεσσαλία κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Κ. & Μ. Σταμούλη, 2020, σσ. 479. [Φ.Ι.ΛΟ.Σ. – Σειρά: Κείμενα και Μελέτες, αρ. 9].

Στη σειρά “Κείμενα και Μελέ­τες”, αρ. 9, του εκδοτικού οίκου Κ. & Μ. Σταμούλη / Ιω. Αρχ. Χαρπαντίδη (Θεσσαλονίκη) και του Φιλολογικού – Ιστορικού – Λογοτεχνικού Συνδέσμου (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων εκδόθηκε προσφάτως το βιβλίο του Τρικα­λινού φιλολόγου – ιστορικού Θεοδώρου Νημά με τίτλο: «Η Εκπαίδευση στη Θεσσαλία κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Συμβολή στη μελέτη του Θεσσαλικού Δια­φωτισμού», σελίδες 479. Πρόκειται για εμπλουτισμένη με σημαντικές προσθήκες και βελτιώσεις επανέκδοση (1η έκδοση, 1995) της εξαντλημένης εδώ και είκοσι χρόνια διδακτορικής διατριβής του συγγραφέα, η οποία είχε εγκριθεί με “άριστα” από το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Το εν λόγω βιβλίο αναφέρεται στην ελληνική εκπαίδευση (σχολεία, δάσκαλοι, βιβλία κ.ά.) της Θεσσαλίας κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και έχει γραφεί με βάση, κυρίως, πρωτογενές υλικό (ανέκδοτοι κώδικες μοναστηριών και άλλα έγγραφα), αλλά και με αξιοποίηση των σχετικών δημοσιευμάτων για όσα αφορούν, κυρίως, στην Ανατολική Θεσσαλία.

Εκδόθηκε ο 39ος τόμος (2019), σελ. 224
του επιστημονικού περιοδικού «ΤΡΙΚΑΛΙΝΑ»
Περιέχει 11 αξιόλογες δημοσιεύσεις για την περιοχή Τρικάλων
—————————–

Εκδόθηκε και διατίθεται από τα βιβλιοπωλεία ο 39ος τόμος (2019) του επιστημονικού περιοδικού «ΤΡΙΚΑΛΙΝΑ», το οποίο εκδίδει ανελλιπώς από το 1981 ο Φιλολογικός, Ιστορικός, Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων. Ο εν λόγω τόμος αποτελείται από 224 σελίδες και περιλαμβάνει 8 ενδιαφέρουσες, πρωτότυπες επιστημονικές μελέτες, 3 λογοτεχνικές συνεργασίες (ποιήματα και πεζά), και άλλες δημοσιεύσεις για την περιοχή Τρικάλων.

Αναλυτικά τα περιεχόμενα του τόμου έχουν ως εξής:
Συνέχεια →