Με τις καλύτερες εντυπώσεις επέστρεψαν τα μέλη και οι φίλοι του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. που έλαβαν μέρος στην ημερήσια μορφωτική εκδρομή στην Βεργίνα, τις Αιγές και τη Βέροια της Μακεδονίας που διοργάνωσε ο Σύνδεσμος την περασμένη Κυριακή 31 Μαρτίου.

Αφού καθ’ οδόν ενημερώθηκαν σχετικώς από το Δ.Σ. του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. για την ιστορία και τα μνημεία που θα επισκέπτονταν, οι εξήντα (60) εκδρομείς ξεναγήθηκαν από άριστη επαγγελματία ξεναγό – πτυχιούχο αρχαιολογίας:

1) Πρώτα μετέβησαν στο μερικώς αναστηλωμένο ανάκτορο των Αιγών, το οποίο είχε κτίσει ο βασιλιάς Φίλιππος Β΄. Εκεί θαύμασαν τόσο την μεγαλοπρέπεια του μοναδικού σε μέγεθος αυτού οικοδομήματος όσο και την εξαιρετική αναστήλωση που έγινε σ’ αυτό με σχεδιασμό και φροντίδα της διαδόχου του Μανώλη Ανδρόνικου διευθύντριας αρχαιολόγου Αγγελικής Κοτταρίδη. Από εκεί ψηλά είχαν την ευκαιρία να δουν τον απέραντο κάμπο της Μακεδονίας με τις ανθισμένες ροδακινιές των αμέτρητων περιβολιών, τα οποία με μεγάλη επιμέλεια φροντίζουν οι παραγωγοί της Ημαθίας.

2) Πεζοπορώντας μετά σταμάτησαν στο αρχαίο θέατρο των Αιγών, όπου δολοφονήθηκε ο βασιλιάς Φίλιππος Β’ και αμέσως μετά ανακηρύχθηκε βασιλιάς της Μακεδονίας ο γιος του Αλέξανδρος.

3) Εν συνεχεία κατέβηκαν στο χωριό Βεργίνα όπου ξεναγήθηκαν στην μεγάλη τούμπα, όπου βρίσκονται οι βασιλικοί μακεδονικοί τάφοι μεταξύ των οποίων και αυτός του Φιλίππου Β΄, καθώς και τα πολύ σπουδαία αρχαιολογικά ευρήματα που υπήρχαν σ’ αυτούς.

4) Στο τέλος επισκέφτηκαν το νέο επιβλητικό Αρχαιολογικό Μουσείο έξω από το χωριό. Εκεί οι επισκέπτες θαύμασαν τα πάμπολλα και με ιδιαίτερη φροντίδα τοποθετημένα θεματικά σπουδαία αρχαιολογικά ευρήματα (αγάλματα, κοσμήματα, αγγεία και άλλα).

Μετά το πέρας των ξεναγήσεων, αργά το μεσημέρι, οι εκδρομείς μετέβησαν στη Βέροια, όπου γευμάτισαν και περιπάτησαν στην όμορφη πόλη.

Το βράδυ οι εκδρομείς επέστρεψαν στα Τρίκαλα με άριστες εντυπώσεις, τόσο για τα μοναδικά μνημεία που επισκέφτηκαν, όσο και για τις φυσικές ομορφιές που απόλαυσαν.

Την εκδρομή είχε οργανώσει με εξαιρετική φροντίδα η ταμίας του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. κ. Παρασκευή Λάππα-Πουλιανίτη, την οποία όλοι οι εκδρομείς συνεχάρησαν.

Οι Τούρκοι καθηγητές, οι οποίοι βρίσκονται στα Τρίκαλα με 20 μαθητές τεσσάρων γυμνασίων της Κωνσταντινούπολης, στο πλαίσιο του προγράμματος Erasmus, μαζί με τον υπεύθυνο του Προγράμματος Δημ. Μαγειρία, το απόγευμα της Τρίτης επισκέφτηκαν τη «Βιβλιοθήκη Παναγιώτη και Μαρίας Χατζηγάκη – Φ.Ι.ΛΟ.Σ.». Εκεί ενημερώθηκαν για τις δραστηριότητες του Φιλολογικού, Ιστορικού, Λογοτεχνικού Συνδέσμου (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων, την λειτουργία της Βιβλιοθήκης, τον σημαντικό ρόλο της πόλης των Τρικάλων κατά την μακρόχρονη περίοδο της Τουρκοκρατίας καθώς, τις εκδρομές του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. στην Τουρκία, καθώς και τις τουρκολογικές μελέτες που δημοσιεύονται στις εκδόσεις του.

Επακολούθησε φιλική συζήτηση και στο τέλος το Δ.Σ. του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. προσέφερε σε όλους τους Τούρκους καθηγητές από δέκα (10) βιβλία στον καθένα για τον εμπλουτισμό των βιβλιοθηκών των σχολείων τους, να γνωρίσουν το εκδοτικό έργο του Συνδέσμου αλλά και για να σχηματίσουν μια πληρέστερη εικόνα για την πνευματική ζωή των Τρικάλων, τα οποία στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας ήταν το διοικητικό και θρησκευτικό κέντρο της Θεσσαλίας.

Το νέο Διοικητικό Συμβούλιο του Φιλολογικού, Ιστορικού, Λογοτεχνικού Συνδέσμου (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων, το οποίο προήλθε από τις αρχαιρεσίες της 28ης Ιανουαρίου 2024, συγκροτήθηκε σε σώμα ως εξής:

Θεόδωρος Νημάς, πρόεδρος,

Δημήτριος Σούλας, αντιπρόεδρος,

Ελένη Τζαβέλλα, γεν. γραμματέας,

Χρήστος Κουτσονάσιος, ειδ. γραμματέας,

Παρασκευή Λάππα-Πουλιανίτη, ταμίας,    

Στεργιανή Ζήση, μέλος.      

Αγορίτσα Σκανδάλη, μέλος.

Αναπληρωματικά μέλη:

Ναυσικά Μουλά,

Αφροδίτη Μαργαρίτη,

Αλεξάνδρα Παϊζάνου.

Εξελεγκτική Επιτροπή­:

Νικόλαος Ζιώγας,

Ιωάννης Καρασιώτος,

Λεωνίδας Πλαστάρας.

LÉΟΝ HEUZEY (Λεόν Εζέ)

Οδοιπορικό στην Τουρκοκρατούμενη Θεσσαλία το 1858

Μετάφραση: Χρίστος Ι. Δημητρουλόπουλος

Σχόλια – Επιμέλεια:  Θεόδωρος Α. Νημάς

Θεσσαλονίκη 2022, σελ. 303.

3η κοινή έκδοση του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. και του Εκδ. Οίκου Κ. & Μ. Αντ. Σταμούλη

 Ο Léon Heuzey (Λεόν Εζέ) είναι ένας από τους πιο γνωστούς ξένους ερευνητές – περιηγητές, οι οποίοι επισκέφτηκαν τη Θεσσαλία τον προπερασμένο αιώνα και έγραψαν γι’ αυτή. Ειδικότερα το Οδοιπορικό στην τουρκοκρατούμενη Θεσσαλία το 1858 του Heuzey έγινε αντικείμενο πολλαπλής μελέτης από πολλούς Έλληνες και ιδιαίτερα Θεσσαλούς, οι οποίοι ασχολήθηκαν με την ιστορία της περιοχής. Κι αυτό γιατί το Οδοιπορικό περιέχει πράγματι πολύτιμες πληροφορίες όχι μόνο για την εποχή που ο Heuzey επισκέφτηκε τη Θεσσαλία (1858), αλλά και για την υστεροβυζαντινή περίοδο. Οι περιγραφές των πόλεων, των χωριών και των μοναστηριών της Θεσσαλίας, που περιλαμβάνει, είναι συναρπαστικές, αλλά και οι πληροφορίες, που μας δίνει για την κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή των Ελλήνων και των Τούρκων, είναι πολύτιμες. Ο ίδιος αναρριχήθηκε στον βράχο της Αϊάς πάνω από την Καλαμπάκα. Ακόμα είναι ο πρώτος που ανακάλυψε σημαντικότατα ανέκδοτα έγγραφα της υστεροβυζαντινής περιόδου στα μοναστήρια της Δυτικής Θεσσαλίας,. Η ύπαρξη και το περιεχόμενό τους έγιναν γνωστά για πρώτη φορά από τον Heuzey. Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσμα να μεταφραστούν και δημοσιευτούν αρκετά αποσπάσματα από το εν λόγω έργο, το οποίο είχε εκδοθεί για πρώτη και μοναδική φορά το 1927 στα γαλλικά. Ολοκληρωμένη μετάφραση και έκδοση αυτού του βιβλίου στα ελληνικά δεν είχε γίνει έως το 1991.

Ένα νέο βιβλίο εκδόθηκε αυτές τις ημέρες από τις Εκδόσεις των Αδελφών Αντ. Σταμούλη, στη Θεσσαλονίκη. Πρόκειται για μία νέα μελέτη του φιλολόγου και δρος Ιστορίας της Εκπαιδεύσεως Θεοδώρου Α. Νημά που τιτλοφορείται «Αθλητική Ιστορία των Ελλήνων από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα», εκτείνεται δε σε 446 σελίδες και εμπλουτίζεται με πολλές εικόνες, από τις οποίες οι περισσότερες έγχρωμες.

Μία ιστορική μελέτη του Τρικαλινού φιλολόγου– ιστορικού και επιτίμου προέδρου του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Θεοδώρου Α. Νημά.

Ένα ακόμα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο –ουσιαστική συμμετοχή στον εορτασμό των 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821, εξέδωσε αυτές τις ημέρες ο Φιλολογικός, Ιστορικός, Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων, σε συνεργασία με τις Εκδόσεις Κ. & Μ. Σταμούλη (Θεσσαλονίκη), που είναι το υπ’ αρ. 20 της σειράς αυτοτελών βιβλίων «Κείμενα και Μελέτες». Πρόκειται για την ιστορική μελέτη του Τρικαλινού φιλολόγου– ιστορικού και επιτίμου προέδρου του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Θεοδώρου Α. Νημά που τιτλοφορείται «Η συμμετοχή των Τρικαλινών στους Εθνικούς Αγώνες και οι Πεσόντες υπέρ Πατρίδος (1600-1944)». Το βιβλίο αυτό αποτελείται από 312 σελίδες σχήματος 24Χ17 εκ. και είναι ο καρπός πολύχρονης έρευνας και μελέτης.

Ειδικότερα στην αρχή του βιβλίου παρατίθενται Πρόλογοι του Δ.Σ. του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Τρικάλων (σελ. 11-12) και του συγγραφέα (σελ. 13-15), ενώ το κυρίως βιβλίο διαιρείται σε τρία μέρη (3) μέρη.

ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΧΡ. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΣ. Οι Χασιωτες κλεφταρματολοί Νἀσιος και Γιαννούλας Μάνδαλος. Με βάση πρωτογενείς πηγές

Έκδοση του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. και των Εκδόσεων Κ. & Μ. Σταμούλη. Θεσσαλονίκη 2021, σελ. 102.

Μια ακόμη ουσιαστική συμμετοχή στον εορτασμό των 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821 επιχειρούν από κοινού ο Φιλολογικός, Ιστορικός, Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων και οι Εκδόσεις Κ. & Μ. Σταμούλη (Θεσσαλονίκη) με την έκδοση ενός νέου ιστορικού βιβλίου. Πρόκειται για το υπ’ αρ. 21 της σειράς αυτοτελών βιβλίων «Κείμενα και Μελέτες» του Φ.Ι.ΛΟ.Σ., που εμπεριέχει την ιστορική μελέτη του Χασιώτη (από την Οξύνεια) διδάκτορα της γερμανικής φιλολογίας και ιστορικού ερευνητή Ευθυμίου Χρ. Παπαχρήστου  με τίτλο «Οι Χασιώτες κλεφταρματολοί Νάσιος και Γιαννούλας Μάνδαλος με βάση πρωτογενείς πηγές». Το ιδιαιτέρου ενδιαφέροντος αυτό βιβλίο αποτελείται από 102 σελίδες σχήματος 24Χ17 εκ. και είναι ο καρπός πολύχρονης έρευνας και μελέτης.

Στην σύντομη Εισαγωγή του ο Συγγραφέα (σελ. 15) εκθέτει τον στόχο του συγκεκριμένου πονήματος και αναφέρεται στην ιδιαίτερη αξία της συλλογής πρωτογενών πηγών.

Το κυρίως βιβλίο διαιρείται σε τρείς (3) ενότητες. Στην πρώτη (σελ. 17-18) γίνεται λόγος για τους Χασιώτες (από την Μερίτσα/Οξύνεια) κλεφταρματολούς Μανδαλαίους, όπως αυτοί μνημονεύονται στα κλέφτικα δημοτικά τραγούδια.

Η δεύτερη ενότητα (σελ. 19-31) είναι αφιερωμένη στον Νάσιο (Αθανάσιο) Μάνδαλο. Ο αναγνώστης παρακολουθεί την ζωή του ήρωα από την γέννησή του έως τον θάνατό του (1745-1855, 110 χρονών!).  Η καταγωγή του και το αρματολίκι στο οποίο διαδέχτηκε τον πατέρα του αποτελούν βασικά σημεία της πρώτης ενότητας. Ακολουθεί η μύησή του στην Φιλική Εταιρεία, οι πολυετείς αγώνες του εναντίον των Οθωμανών, η συμμετοχή του στην Επανάσταση του 1821, τόσο στην Πίνδο όσο και στη νότια Ελλάδα, η εμπλοκή του στις εμφύλιες διαμάχες στα αρματολίκια των Χασίων, καθώς και η δίωξή του από τους Οθωμανούς και η δήμευση της περιουσίας του. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην δράση του μετά το 1828 και στην συμμετοχή του στην Επανάσταση του 1854.

Στην τρίτη ενότητα (σελ. 32-39) εξιστορούνται η ζωή και η δράση του Γιαννούλα Μάνδαλου, γιου του Νάσιου, ήτοι η συμμετοχή του στην Επανάσταση του Ασπροποτάμου, η αναγνώριση των υπηρεσιών του προς την Πατρίδα διά της απονομής του «Αργυρού Αριστείου». Στην συνέχεια παρουσιάζονται και άλλα μέλη της οικογένειας των Μανδαλαίων, πάντα βάσει των πληροφοριών που παρέχουν οι πηγές. Η τρίτη ενότητα κλείνει με έναν σύντομο επίλογο (σελ. 39-41), όπου ο ερευνητής αισθητοποιεί την παρουσία των Μανδαλαίων στην σύγχρονη Καλαμπάκα.

Το βιβλίο ολοκληρώνεται με ένα εκτενές Παράρτημα (σελ. 43-94), στο οποίο παρατίθενται οι πρωτογενείς πηγές τις οποίες εντόπισε και μελέτησε ο συγγραφέας για την συγγραφή του πονήματός του: εφημερίδες της εποχής, επιστολές, κυβερνητικά και βασιλικά έγγραφα, αιτήσεις και δημοτικά τραγούδια.

Στο τέλος (σελ. 95-96) καταχωρίζεται η βιβλιογραφία (πηγές και βοηθήματα), καθώς και Ευρετήριο Ονομάτων (σελ. 97-100).

Το βιβλίο ενδιαμέσως εμπλουτίζεται με φωτογραφικό υλικό εθνικών αγωνιστών και των εγγράφων-πηγών, καθώς και με ένα εξαιρετικό σκίτσο του Νάσιου Μάνταλου που φιλοτέχνησε ειδικά για το εν λόγω βιβλίο ο Καλαμπακιώτης καλλιτέχνης ζωγράφος Κώστας Αδάμος. 

Ο Ευθύμιος Παπαχρήστος με το βιβλίο του αυτό αποτίει φόρο τιμής σε μια ηρωική οικογένεια της γενέθλιας γης του (της Μερίτσας/Οξύνειας Καλαμπάκας), που πρόσφερε πολλά στον αγώνα της ανεξαρτησίας από τον Οθωμανό κατακτητή και είναι ευτυχής συγκυρία που συμπίπτει η έκδοσή του με τον εορτασμό των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση.

Το βιβλίο διατίθεται από τα βιβλιοπωλεία.

Κυκλοφόρησε ο 40ός τόμος (2020) του ετησίου περιοδικού επιστημονικού συγγράμματος «ΤΡΙΚΑΛΙΝΑ», το οποίο εκδίδει ανελλιπώς κάθε χρόνο από το 1981 ο Φιλολογικός, Ιστορικός, Λογοτεχνικός Σύνδεσμος (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων και διατίθεται από τα βιβλιοπωλεία.

Ειδικότερα ο τόμος αυτός περιλαμβάνει:

Α. ΦΙΛΟΛΟΓΙΑ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Ζ. ΣΟΦΙΑΝΟΥ (1935-2008), καθηγητή Ιονίου Παν/μίου,

– «Οι κατάλογοι χειρογράφων των Μονών των Μετεώρων και ο Λέανδρος Βρανούσης (1921-1993)» (σελ. 7-16).

ΘΕΟΔΩΡΟΥ Α. ΝΗΜΑ, φιλολόγου – δρος ιστορίας εκπαιδεύσεως,

– «Ετυμολογία των παλαιών ονομάτων των οικισμών του Ν. Τρικάλων» (σελ. 17-32).

Β. ΙΣΤΟΡΙΑ

ΘΕΟΔΩΡΟΥ Α. ΝΗΜΑ, φιλολόγου – δρος ιστορίας εκπαιδεύσεως,

– «H οθωμανική απογραφή του 1454/55 σε δεκαπέντε οικισμούς των δυτικών Χασίων: Πληθυσμός, παραγωγή, φόροι, ονόματα κατοίκων» (σελ. 35-82.

ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΧΡ. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ, δρος γερμανικής φιλολογίας,

– «Από την αρχαία ελληνική Οξύνεια στη σλαβική Μερίτσα και πάλι στην Οξύνεια» (σελ. 83-108.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΑΘ. ΠΛΑΤΗ, φιλολόγου – δρος ιστορίας Α.Π.Θ.,

– «Ευθύμιος Οικονομίδης – Αλέξανδρος Δούκας: δύο περιπτώσεις τοπικού μεγαλοϊδεατισμού στον επαρχιωτικό τύπο κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα» (σελ. 109-118).

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΛΙΟΥΠΗ (1919-2011), γεωπόνου – εφέδρου ταγματάρχη,

– «Αναμνήσεις Ελληνοϊταλικού Πολέμου 1940-41, Κατοχής (1941-44) και Εμφυλίου (1945-49)» (σελ. 119-184).

ΙΩΑΝΝΗ  Φ. ΤΕΝΤΟΛΟΥΡΗ, επίτ. σχολικού συμβούλου δασκάλων,

– «Το Εκκλησιαστικό Οικοτροφείο Αρρένων Τρικάλων  «Άγιοι Ανάργυροι» (1954 – 1997)» (σελ. 185-258).

Γ. ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ

ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΕΛ. ΡΑΠΤΗ, δρος λαογραφίας,

– «Παιδικός βίος στο Μυρόφυλλο Τρικάλων κατά τον 19ο και 20ό αιώνα» (σελ. 261-280).

Δ. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΗΛΙΑ ΚΕΦΑΛΑ, «Ο Γρασίδας (διήγημα)» (σελ. 283-287).

EΛΕΝΗΣ  ΑΛΕΞΙΟΥ, «Η ψυχή που έγινε πουλί (διήγημα)» (σελ. 288-290).

ΘΕΟΔΟΣΗ ΤΖΙΑΦΕΤΑ (1952-2020), «Homo, quo vadis? – Σπαρτοί (ποιήματα)» (σελ. 291-292).

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΒΑΝΑΡΙΩΤΗ, «Υπάρχεις εσύ – Οκτώβρης – Τα παραμύθια (ποιήματα)» (σελ. 293-294).  

Ο τόμος περιλαμβάνει ακόμη: «Νέα Βιβλία» (σελ. 295-297), «Βιβλιοκρισίες» (σελ. 298-313), «Σχόλια» (σελ. 314-324), «Οδηγίες προς τους Συνεργάτες» (σελ. 325-326) και τις «Δραστηριότητες του Φ.Ι.ΛΟ.Σ. Τρικάλων» (σελ. 327).

ΘΕΟΔΩΡΟΥ Α. ΝΗΜΑ: Η Εκπαίδευση στη Θεσσαλία κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Κ. & Μ. Σταμούλη, 2020, σσ. 479. [Φ.Ι.ΛΟ.Σ. – Σειρά: Κείμενα και Μελέτες, αρ. 9].

Στη σειρά “Κείμενα και Μελέ­τες”, αρ. 9, του εκδοτικού οίκου Κ. & Μ. Σταμούλη / Ιω. Αρχ. Χαρπαντίδη (Θεσσαλονίκη) και του Φιλολογικού – Ιστορικού – Λογοτεχνικού Συνδέσμου (Φ.Ι.ΛΟ.Σ.) Τρικάλων εκδόθηκε προσφάτως το βιβλίο του Τρικα­λινού φιλολόγου – ιστορικού Θεοδώρου Νημά με τίτλο: «Η Εκπαίδευση στη Θεσσαλία κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Συμβολή στη μελέτη του Θεσσαλικού Δια­φωτισμού», σελίδες 479. Πρόκειται για εμπλουτισμένη με σημαντικές προσθήκες και βελτιώσεις επανέκδοση (1η έκδοση, 1995) της εξαντλημένης εδώ και είκοσι χρόνια διδακτορικής διατριβής του συγγραφέα, η οποία είχε εγκριθεί με “άριστα” από το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Το εν λόγω βιβλίο αναφέρεται στην ελληνική εκπαίδευση (σχολεία, δάσκαλοι, βιβλία κ.ά.) της Θεσσαλίας κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και έχει γραφεί με βάση, κυρίως, πρωτογενές υλικό (ανέκδοτοι κώδικες μοναστηριών και άλλα έγγραφα), αλλά και με αξιοποίηση των σχετικών δημοσιευμάτων για όσα αφορούν, κυρίως, στην Ανατολική Θεσσαλία.